U C E B N I C E E S P E R A N T A THEODOR KILIAN Trebic 1995 Upravili Dieter Berndt a Miroslav Malovec Klub esperantistu, Trebic UVODNI POZNAMKY Esperanto bylo vypracovano na zaklade mezinarodnich slov (automobil, citron, konkretni, akceptovat) s mluvnici bez vyjimek pro usnadneni dorozumivani mezi prislusniky ruznych narodu. Studujici si nemusi zahlcovat pamet nepravidelnymi slovesy ani jinymi vyjimkami, muze proto proniknout do hlubsich struktur systemu a zvladnout tento jazyk dukladneji nez jazyky jine. Esperanto slouzi zaroven i jako idealni pedagogicky model lidske reci, ktery pomaha pri uceni dalsich jazyku vcetne hlubsiho poznani jazyka materskeho (tzv. propedeuticka hodnota esperanta). S ostatnimi svetovymi jazyky nesouperi (smyslem a cilem mezinarodniho dorozumivani je predavani informaci, nikoliv rivalita jazyku!), ale otvira verejnosti dalsi kanaly pro tok informaci. Latinsky puvod vetsiny mezinarodnich slov dava i esperantu charakter jazyka romanskeho, podobneho italstine a spanelstine. Prvni ucebnici zverejnil v roce 1887 varsavsky ocni lekar Ludvik Lazar Zamenhof (1859-1917) a od te doby se rozsiruje slovni zasoba a literatura tohoto jazyka v praktickem zivote pri- rozenou cestou soubezne s tim, jak roste pocet uzivatelu. V soucasne dobe existuje ve svete kolem osmdesati narodnich esperantskych svazu a dalsich padesat mezinarodnich esperantskych organizaci. Vetsinu z nich sdruzuje Svetovy esperantsky svaz se sidlem v Rotterdamu. Ve svete vychazi kolem 300 esperantskych periodik a dosud bylo vydano na 40 000 kniznich publikaci v esperantu. O vyuku esperanta a vydavani esperantske literatury v Ceske republice pecuje Cesky esperantsky svaz se sidlem v Praze s pomoci esperantskych klubu v nasich mestech. kolem knihy je, aby se zak naucil nejen rozumet beznemu esperantskemu textu, ale aby byl take schopen si dopisovat se zahra- nicnimi esperantisty a dovedl je informovat o nasem zivote, a konecne, aby se i dohovoril s esperantisty, kteri navstivi nasi republiku nebo s kterymi se setka v cizine. Je tedy cilem knihy pasivni i aktivni znalost esperanta. strednim tematem spolecnym vsem lekcim (s vyjimkou lekce uvodni) je zivot rodiny J. Cecha, ktera se uci esperanto. Aby se pri vyucovani dosahlo vetsi souvislosti, navazuji lekce na sebe nejen lexikalne a latkou mluvnickou, ale i obsahem. Nejdulezitejsi postaveni v lekci ma text; jim vyucovani zacina a jim take konci. Aktivni znalosti esperanta ve znacne mire pomaha rozhovor. Rozhovory pripojene k textum jsou jejich soucasti a obsahuji jak nova slova, tak i novou latku mluvnickou. Nova slova nasleduji vzdy po textu lekce. Nejsou mezi nimi uvadena tzv. slova cizi (puvodu recko-latinskeho), vseobecne znama, ktera se lisi jen es- perantskou koncovkou. Vypracovanim cviceni, pripojenych ke kazde lekci, si zaci prakticky overi sve znalosti z probrane latky. "Klic" na konci ucebnice umoznuje kazdemu zaku kontrolu, zda ukol spravne vypracoval. Kniha je urcena predevsim navstevnikum esperantskych kurzu a samoukum. Samoukum doporucujeme, aby se ridili temito pravidly: - nestaci, abyste si slova a pravidla pouze pamatovali, je treba si jejich pouzivani zautomatizovat, naucit se v esperantu myslet - esperantsky text ctete nekolikrat a zasadne nahlas - naucte se vzdy dobre nova slovicka - naucte se bezpecne pouzivat mluvnicka pravidla - cvicte a opakujte co nejcasteji; je dobre i pri ceste do prace si v duchu rikat jednoduche vety a nutit tak svuj mozek k mysleni v esperantu - nepoustejte se do nove lekce, dokud neznate dobre lekci pred chazejici Vedoucim esperantskych kurzu doporucujeme tento metodicky postup: Novy text precte vzorne a s nalezitym prizvukem nejdrive ucitel, zaci ctou potichu s nim. Potom prectou zaci nova slova a ucitel tezsi vyrazy vylozi ve spojitosti s drivejsi slovni zasobou. Po probrani novych slov nasleduje vyklad ucitele o mluvnickych jevech, jez se vyskytuji v prislusnem textu. Pri vykladu ucitel stale srovnava mluv- nicke jevy s jevy v materskem jazyce a upozornuje na shody i rozdily v obou jazycich. Zaci pod vedenim ucitele prelozi cely text, a to tolikrat, az dovedou lekci prekladat bez nahlizeni do novych slov. Tak se nauci novym slovum ve vetne souvislosti a usetri si tim z velke casti nudne uceni slovum izolovanym. Potom ctou zaci text jednotlive i sborove tak dlouho, az rozu- meji obsahu primo bez prekladani. Dale nasleduje esperantsky rozhovor o obsahu probraneho textu: ucitel klade otazky, zaci odpovidaji nebo si kladou otazky vzajemne. Nakonec vypravuji jednotlivi zaci obsah cele lekce. Probrana latka se utvrzuje kontrolnimi cvicenimi, jez je nutno vzdy peclive s zaky pripravit. Zaci je vypracuji pisemne a opravuji podle pripojeneho "Klice". Vedouci kurzu kontroluje vypracovani cviceni i opravu chyb. Pokusy na skolach v ruznych zemich ukazaly, ze esperanto je asi sestkrat snadnejsi nez kterykoli jazyk narodni. Ale pozor! Mala nasobilka je take snadna, a prece se ji jeste zadny zak nenaucil bez poctive prace. Snadnost umoznuje naucit se esperanto dukladneji, nikoliv bez namahy. Lernolibron oni devas ne tralegi, sed tralerni. Ucebnici nesmime precist, ale prostudovat. D-ro L.L. Zamenhof Fundamento de Esperanto UNUA LECIONO - PRVN LEKCE Eu^ropo estas kontinento. Ankau^ Ameriko estas kontinento. Patro estas ing^eniero. Au^tomobilo estas utila mas^ino. Ministro estas g^entila. Esperanto estas neu^trala internacia lingvo. Tablo estas en bildo. C^o- kolado estas neutila, teo estas utila. Ankau^ kafo estas neutila. Gra- matiko de Esperanto. La unua leciono de Esperanto. Atentu la akcenton! Nova slova akcento prizvuk alfabeto abeceda ankau^ take ankorau^ jeste bildo obraz c^eh^o Cech eksperimento pokus ekzercaro cvicebnice ekzerco cviceni en v, ve estas je, jsou gramatiko mluvnice g^ardeno zahrada de od g^enerala vseobecny g^entila zdvorily hierau^ vcera ing^eniero inzenyr instrumento nastroj internacia mezinarodni j^urnalo noviny kafo kava konversacio rozhovor la clen urcity leciono lekce lingvo jazyk, rec mas^ino stroj nacia narodni neu^trala neutralni neutila neuzitecny novembro listopad observatorio observator oktobro rijen parto cast, dil patro otec prezidento prezident revolucio revoluce rimarko poznamka tablo stul teo caj universitato univerzita unua prvni utila uzitecny atentu la akcenton! pozor na prizvuk! VYSLOVNOST A PRAVOPIS La alfabeto - Abeceda a b c c^ d e f g g^ h h^ i j j^ k l m n o p r s s^ t u u^ v z A B C C^ D E F G G^ H H^ I J J^ K L M N O P R S S^ T U U^ V Z Rimarkoj - Poznamky 1. La akcento - Prizvuk. Prizvuk klademe v esperantu vzdy na predposledni slabiku, nikoliv na prvni jako v cestine. Cech cte es peranto, esperantista cte esperanto. Klademe-li spravne prizvuk, je esperanto jazyk velmi libozvucny. Dbejme proto hned z pocatku na spravny prizvuk! Pozdeji neni snadne napravovat nespravne prizvu kovani. 2. c^ vyslovujeme jako ceske c ve slove cokolada c^okolado; g^ vyslovujeme jako ceske dz ve slovech dzban, Bydzov: g^ardeno (zahrada), seg^o (zidle); h^ vyslovujeme jako ceske ch ve slovech chemie h^emio, mechanika meh^aniko j^ vyslovujeme jako ceske z ve slove zak: j^urnalo (zurnal, noviny); s^ vyslovujeme jako ceske s ve slove sest: mas^ino (stroj); 3. u po samohlaskach a nebo e vyslovujeme jako v cestine ve slovech naucit, neuzitecny, tedy jako samostatnou slabiku (na-u-cit, ne-u- zi-tec-ny): neutila (ne-u-ti-la = neuzitecny). u^ (u s polokrouzkem) piseme pouze po samohlaskach a nebo e, tvori-li s nimi dvouhlasku, tedy jednu slabiku jako ve slove auto (au-to): au^-to-mo-bi-lo, klau^-no, an-kau^ (take), an-ko-rau^ (jeste), Eu^-ro-po, neu^-tra-la. 4. d, t, n pred i se v esperantu nemekci: srovnej diktator diktatoro [vyslov dyktatoro], tinktura tinkturo [tynkturo], ministr ministro [minystro]. 5. Misto x piseme v esperantu ks nebo kz: experiment eksperimento, text teksto, exemplar ekzemplero, cviceni ekzerco. 6. V esperantu plati zasada pis, jak slysis, a cti, jak je psano, a proto vyslovujme peclive s a z: dezerto (poust), deserto (dezert, zakusek), kurso (kurz, skoleni), kurzo (kurz, smer lodi, prevod penez), deviso (deviza, smenka), devizo (heslo), konversacio (konverzace, rozhovor), universala (univerzalni). 7. Samohlasky (a-e-i-o-u). Delka samohlasek se v esperantu neozna- cuje. Pokud jde o vyslovnost, rozlisujeme v esperantu - podle vyvinuvsi se praxe - samohlasky kratke a dlouhe. Neprizvucna hlaska je vzdy kratka; prizvucna hlaska je: a) kratka, nasleduji-li po ni dve nebo vice souhlasek: Esperanto, ministro, lingvo, bildo, teksto; b) dlouha (ne vsak tolik jako v cestine) ŕ) nasleduje-li po ni pouze jedna souhlaska nebo samohlaska: c^okolado, kakao, aparato, revolucio; ) nasleduji-li sice dve souhlasky, z nichz vsak druha je l nebo r: tablo, ale bildo; patro, ale parto; oktobro, ale novembro. 8. Hlaskovani. Slova v esperantu hlaskujeme tak, ze k sou- hlaskam pridavame samohlasku o [a bo co c^o do ... u u^o vo zo]; tak napr. slovo esperanto hlaskujeme e-so-po-e-ro-a-no- -to-o. 9. Slovo esperanto piseme v cestine s malym, v esperantu vetsinou s velkym pocatecnim pismenem, protoze to byl puvodne pseudonym autora (dr. Esperanto) a take pro odliseni od bezneho vyznamu (esperanto = doufajici). Male pismeno vsak neni chybou. S malym pocatecnim pismenem se pisi odvozeniny esperantisto (clovek znaly esperanta) a esperantigi (prelozit do esperanta), s velkym pismenem Esperantujo (pomyslna zeme, kde se mluvi esperantem, cili esperantske hnuti obrazne). EKZERCOJ - CVICEN 1. Opiste si nova slovicka do slovnicku a prizvucnou samohlasku podtrhnete. 2. Prectete nekolikrat nahlas se spravnym prizvukem nasledujici cviceni: kafo, c^eh^o, teo, teksto; akcento, ministro, mas^ino, unua, ekzerco, neu^trala, Eu^ropo, rimarkoj, h^emio, kakao, g^ardeno, g^entila, j^urnalo, tinkturo, oktobro, novembro; Esperanto, instrumento, prezidento, leciono, ekzemplero, c^okolado, ekzercaro, diktatoro, alfabeto, g^enerala, meh^aniko, gramatiko, neutila, utila; eksperimento, au^tomobilo, revolucio, ing^eniero, internacia; universitato, tragikomedio, observatorio; la alfabeto, la alfabeto de Esperanto, la akcento, la akcento en Es- peranto, unua leciono, la unua leciono de Esperanto, la unua leciono de la Esperanta ekzercaro. Atentu la akcenton! Esperanto estas lingvo. Esperanto estas lingvo internacia, la c^eh^a lingvo estas lingvo nacia. Lernolibron oni devas ne tralegi, sed tralerni. 3. Hlaskujte nasledujici slova: c^eh^o, mas^ino, teksto, konversacio, j^urnalo, g^entila. 4. Naucte se nazpamet a se spravnym prizvukem jmena mesicu: januaro, februaro, marto, aprilo, majo, junio, julio, au^gusto, septem- bro, oktobro, novembro, decembro (preklad je v 10. lekci) Uzavirame tedy, aby se sestavil jazyk novy, nade vsechny jine jiz zname 1.snadnejsi, 2. lahodnejsi, 3. dokonalejsi J.A.Komensky DUA LECIONO - DRUH LEKCE LA C^AMBRO Kio estas tio? Tio estas ... Co je to? To je... Kio estas tio? Tio estas c^ambro. Kio estas en la c^ambro? En la c^ambro estas kvar muroj, planko, plafono, pordo kaj du fenestroj. En la c^ambro estas ankau^ tapis^o, tablo, tableto, du seg^oj, s^ranko, divano. Kio estas tio? Tio estas forno. Kio estas en la forno? En la forno estas karbo. Kio estas tio? Tio estas lampo, radio-aparato, libro, gazeto. Kio estas en la gazeto? En la gazeto estas bildoj. Nova slova c^ambro pokoj, mistnost divano pohovka fenestro okno forno kamna, pec gazeto casopis lampo lampa libro kniha karbo uhli muro zed plafono strop planko podlaha pordo dvere radio-aparato rozhlasovy prijimac seg^o zidle s^ranko skrin tablo stul tableto stolek tapis^o koberec nulo nula unu jeden, jedna, jedno du dva, dve tri tri kvar ctyri kvin pet ses sest sep sedm ok osm nau^ devet dek deset plus plus minus minus kio co tio to Poznamka: Vsimnete si, ze esperantske cislovky mame i v cestine ve slovech ciziho puvodu: 1 - unu srovnej: unisono - jednohlasne 2 - du srovnej: dueto - skladba pro 2 hlasy 3 - tri srovnej: trio - skladba pro 3 nastroje 4 - kvar srovnej: kvartet - skladba pro 4 nastroje 5 - kvin srovnej: kvintet - skladba pro 5 nastroju 6 - ses srovnej: sextet - skladba pro 6 nastroju 7 - sep srovnej: septima - sedma trida gymnazia 8 - ok srovnej: oktava - osma trida; stupnice 8 tonu 9 - nau^ srovnej: nonet - skladba pro 9 nastroju 10 - dek srovnej: dekagram - deset gramu GRAMATIKO 1. Postatne jmeno ma koncovku -o: unu tablo, unu fenestro. 2. Mnozne cislo ma koncovku -j: du tabloj, du fenestroj. 3. Cislovky nemaji vliv na pad podstatneho jmena na rozdil od slovanskych jazyku, ve kterych u cislovky 5 a vyse nasleduje vzdy 2. pad (misto 1. a 4. padu). Srovnejte: unu libro jedna kniha unu tablo jeden stul du libroj dve knihy du tabloj dva stoly tri libroj tri knihy tri tabloj tri stoly kvar libroj ctyri knihy kvar tabloj ctyri stoly kvin libroj pet knih kvin tabloj pet stolu ses libroj sest knih ses tabloj sest stolu sep libroj sedm knih sep tabloj sedm stolu ok libroj osm knih ok tabloj osm stolu nau^ libroj devet knih nau^ tabloj devet stolu dek libroj deset knih dek tabloj deset stolu 4. Podstatne jmeno dvere je v cestine pomnozne, tedy ma tvar mnozneho cisla, prestoze oznacuje jednu vec. V esperantu tomu tak neni. Srovnejte: unu pordo jedny dvere, du pordoj dvoje dvere, kvin pordoj patery dvere atd. 5. Scitani a odcitani piseme a cteme takto: 5 + 1 = 6 kvin plus unu estas ses 6 + 1 = 7 ses plus unu estas sep 7 + 3 = 10 sep plus tri estas dek 10 - 2 = 8 dek minus du estas 1 - 1 = 0 unu minus unu estas nulo 6. Pridame-li k cislovkam koncovku -o, vzniknou cislovkova pod statna jmena: unuo jednicka, duo dvojka, trio trojka .... deko desitka. Nula se vetsinou pouziva prave ve tvaru podstatneho jmena nulo (zvyklost z narodnich jazyku). EKZERCOJ 1. Ptejte se nahlas Kio estas tio? a odpovidejte: Tio estas c^ambro divano radio-aparato plafono lampo unu divano planko tableto du tabloj tapis^o libro tri bildoj forno gazeto kvar muroj pordo s^ranko kvin seg^oj fenestro karbo ok gazetoj 2. Nacvicte nahlas: unu, du, tri ...dek; dek, nau^, ok ... nulo; unu plus unu estas du az nau^ plus unu estas dek; dek minus unu estas nau^ az unu minus unu estas nulo; du plus du estas kvar az ok plus du estas dek; dek nimus du estas ok az du minus du estas nulo. 3. Ctete nekolikrat nahlas: 2 + 1 = ? 8 - 3 = ? 7 + 3 = ? 5 + 2 = ? 6 - 4 = ? 9 - 6 = ? 3 + 4 = ? 10 - 5 = ? 2 + 7 = ? 7 + 2 = ? 9 - 6 = ? 7 - 5 = ? 6 + 3 = ? 8 - 7 = ? 6 + 4 = ? 4. Prelozte nasledujici vety, prizvucnou samohlasku ve slovech pod trhnete a preklad srovnejte s "klicem" (na konci knihy) Co je to? To je automobil. Co je automobil? Automobil (la!) je stroj. Automobil je uzitecny. Automobil je uzitecny stroj. Co je esperanto? Esperanto je jazyk. Esperanto je uzitecny jazyk. Cesky (la!) jazyk je jazyk narodni. To je okno, to jsou dvere, to je stul, to je skrin. To jsou dve knihy, to jsou dvoje dvere, to jsou tri zidle. Jedno okno a jedno okno jsou dve okna. Dva stoly a jeden stul jsou tri stoly. Dve zidle a tri zidle je pet zidli. Tri a ctyri je sedm. Deset bez tri je sedm. Sest a tri je devet a jedna je deset. TRIA LECIONO LA C^AMBRO Kia estas...? Jaky je...? Kia estas la plafono? La plafono estas blanka. Kia estas la plan- ko? La planko estas bruna. La tapis^o estas kolora. La forno estas verda. La karbo ne estas blanka, la karbo estas nigra. La pordo estas larg^a kaj alta. Ankau^ la fenestro estas larg^a kaj alta. La c^ambro estas larg^a, alta kaj longa. La kvar muroj estas flavaj. La kvin seg^oj estas tre komfortaj. Unu seg^o estas granda, kvar seg^oj estas normalaj. La tri bildoj estas tre belaj. La du tabloj estas grandaj, la du tabletoj ne estas grandaj, la tabletoj estas mal- grandaj. La j^urnalo kaj la gazeto estas interesaj kaj ilustritaj. La libro estas ankau^ interesa, sed ne ilustrita. La divano estas mola kaj tre komforta. La lampo estas ronda. La s^ranko estas nova kaj moderna. La radio-aparato estas nek nova nek moderna, la aparato estas malnova sed tre bona. Esperanto estas utila. Eva: Kio estas tio? Petro: Tio estas tablo. Eva: Kaj tio? Petro: Tableto. Eva: Kia estas la tablo? Petro: La tablo estas granda. Eva: C^u ankau^ la tableto estas granda? Petro: Ne, la tableto ne estas granda. Eva: C^u la tableto estas malgranda? Petro: Jes, la tableto estas malgranda. Eva: Kio estas forno, karbo, bildo? Petro: Tio estas objektoj. Eva: C^u la objektoj en la c^ambro estas utilaj au^ neutilaj? Petro: La objektoj en la c^ambro estas au^ utilaj au^ neutilaj. Eva: C^u libroj estas utilaj au^ neutilaj? Petro: Multaj libroj estas utilaj, multaj estas neutilaj kaj multaj estas malutilaj. Eva: Kiaj libroj estas utilaj, kiaj estas neutilaj kaj kiaj libroj estas malutilaj? Petro: Bonaj libroj estas utilaj, nebonaj libroj estas neutilaj kaj malbonaj libroj estas malutilaj. Eva: C^u la kolora tapis^o estas utila? Petro: Jes, la multkolora tapis^o estas utila kaj bela. Eva: Kio estas utila kaj komforta? Petro: La divano kaj la granda seg^o estas utilaj kaj komfortaj. Eva: Kio estas utila, komforta kaj bela? Petro: Moderna au^tomobilo estas utila, komforta, bela kaj praktika. Eva: C^u la tri bildoj estas malbelaj? Petro: Ne, la tri bildoj estas tre belaj, ankau^ la kadroj estas tre belaj. Eva: Kia lingvo estas Esperanto? Petro: Esperanto estas lingvo internacia. Novaj vortoj alta vysoky au^ nebo au^ - au^ bud - nebo bela pekny, krasny blanka bily bona dobry bruna hnedy c^u zda (tvori otazku) flava zluty granda velky ilustrita ilustrovany interesa zajimavy jes ano kadro ramec kaj a kia jaky, -a, -e kiaj jaci, jake, jaka kolora barevny komforta pohodlny larg^a siroky longa dlouhy malgranda maly moderna moderni mola mekky multaj mnozi, mnohe, mnoha multkolora mnohobarevny, pestry ne ne ne estas neni nek - nek ani - ani nigra cerny normala normalni nova novy objekto predmet praktika prakticky ronda kulaty sed ale tre velmi, velice tria treti verda zeleny vorto slovo GRAMATIKO 1. Esperanto ma pouze jeden clen, clen urcity la. Uzivame ho, mlu vime-li o osobe, zvireti nebo veci posluchaci zname nebo pred nim jiz jednou jmenovane. Clen la odpovida priblizne ceskemu za jmenu ten, ne vsak neurcitemu zajmenu nejaky. Do cestiny se ne preklada. V pochybnych pripadech clen proste vynechejte, pro toze je mensi chybou clen nepouzit, nez ho pouzit nespravne. Pred vlastni jmena clen neklademe: Esperanto estas utila (nikoliv La Esperanto); Praha estas tre bela (nikoliv La Praha). 2. Pridavna jmena maji koncovku -a: bona dobry -a, -e; bona aparato dobry pristroj, bona libro dobra kniha, bona karbo dobre uhli. V mnoznem cisle maji pridavna jmena a tazaci zajmena take koncovku -j jako jmena podstatna: bonaj aparatoj dobre pristroje, bonaj libroj dobre knihy, kiaj libroj? jake knihy? 3. Predpona mal- meni puvodni vyznam kmene v jeho pravy opak: granda velky, malgranda maly; nova novy, malnova stary; bona dobry, malbona spatny, ale nebona nedobry; utila uzitecny, malutila skodlivy, ale neutila neuzitecny; bela pekny, malbela skaredy. Predponu mal- lze pouzit take jako samostatne slovo: malo opak, mala opacny. 4. Tazaci castice c^u meni vetu oznamovaci ve vetu tazaci. Stoji-li na zacatku vety jine tazaci zajmeno, neklademe jiz castici c^u. V prime reci se castice c^u do cestiny nepreklada, v neprime reci ji prekladame slovem zda. Esperanto estas bela lingvo. C^u Esperanto estas bela lingvo? Esperanto je pekny jazyk. Je esperanto pekny jazyk? Mi ne scias, c^u Esperanto estas bela lingvo. Nevim, zda je esperanto pekny jazyk. Ale: Kia lingvo estas Esperanto? Jaky jazyk je esperanto? Pozn.: Otazky, ktere zacinaji castici c^u, se nazyvaji zjistovaci a odpovida se na ne slovy ano nebo ne: C^u la tablo estas utila? Jes, g^i estas utila. - Ne, g^i ne estas utila. (Je ten stul uzitecny? Ano, je uzitecny. - Ne, neni uzitecny.) Otazky zacinajici jinymi tazacimi zajmeny nebo prislovci se nazyvaji doplnovaci a nelze na ne odpovedet ano-ne: Kia estas la tablo? La tablo estas granda. (Jaky je ten stul? Ten stul je velky.) EKZERCOJ 1. Prectete clanek a rozhovor na zacatku teto lekce nekolikrat na hlas a se spravnym prizvukem. 2. Prelozte nasledujici vety a oznacte prizvuk. Co je to? To je koberec. Jaky je koberec? Koberec je barevny. Je koberec mekky? Ano, koberec je mekky. Jaky je stul? Stul je veliky. Je stolek take veliky? Ne, stolek neni veliky, stolek je maly. Co je stolek? Stolek je maly stul. Jaka je skrin? Skrin je vysoka. Je pohovka take vysoka? Ne, pohovka neni vysoka, pohovka je nizka. Je to strop? Ne, to neni strop, to je podlaha. Je obraz pekny? Ano, obraz je velmi pekny, ram je skaredy. Je ten automobil novy? Automobil neni ani novy, ani stary. Dobre knihy jsou uzitecne. Knihy jsou bud ilustrovane nebo ne- ilustrovane. 3. Odpovezte na otazky a oznacte prizvuk. Kia estas la lampo? Kiaj estas la plafono kaj la karbo? Kia estas la s^ranko? C^u la radio-aparato estas nova au^ moderna? Kiaj estas la j^urnalo kaj la gazeto? Kia estas la c^ambro? Kio estas tableto? Esperanto se muze stat krizovatkou, jakymsi Honkongem jazyku. Umberto Eco KVARA LECIONO LA C^AMBRO Kie estas ...? Kde je ...? Kie estas la tapis^o? La tapis^o estas sur la planko. La libroj estas en la s^ranko. La divano estas c^e la dekstra muro, la s^ranko kun la libroj estas c^e la maldekstra muro. La libros^ranko estas apud la fenestro. En la c^ambro estas unu fenestro kaj du pordoj. Antau^ la fenestro estas kurteno. La fenestro estas en la la supra muro. Unu pordo estas en la malsupra muro. Apud la pordo estas forno. La alia pordo estas inter la forno kaj la libros^ranko. En la c^ambro estas du tabloj kaj du tabletoj: la tablo, la skribotablo, la radio-tableto kaj la flortableto. La flortableto estas antau^ la fenestro. La tablo estas antau^ la divano kaj la radio-tableto estas apud la divano. En la dekstra angulo apud la skribotablo estas paperkorbo. La kvin seg^oj estas c^e la du tabloj. La tablo estas sub la lampo, la lampo estas super la tablo. Sur la radio-tableto estas bona radio-aparato, sur la flortableto estas belaj floroj. La libroj estas en la s^ranko, la s^ranko estas en la c^ambro kaj la c^ambro estas en la domo. La garag^o por la au^tomobilo ne estas en la domo, la garag^o estas ekster la domo. Konversacio kun amiko A: Amiko, kie estas la skribotablo? B: La skribotablo estas c^e la muro apud la fenestro. A: C^u ankau^ la alia tablo estas c^e la muro apud la fenestro? B: Ne, amiko, la alia tablo estas en la mezo de la c^ambro. A: Kiaj estas la kvar seg^oj c^e la tablo en la mezo de la c^ambro? B: Tio estas ordinaraj seg^oj. A: C^u ankau^ la seg^o c^e la skribotablo estas ordinara seg^o? B: Ne, tio ne estas ordinara seg^o, tio estas granda kaj komforta seg^o, tio estas brakseg^o. A: C^u la forno kaj la libros^ranko estas c^e la sama muro? B: Jes, la forno kaj la s^ranko estas c^e la sama maldekstra muro. A: C^u ankau^ la skribotablo kaj la radiotableto estas c^e la sama muro? B: Ambau^ tabloj estas c^e la muro, sed ne c^e la sama muro. A: Amiko, kie estas la du pordoj? B: Unu estas inter la forno kaj la radioaparato, la alia estas inter la forno kaj la libros^ranko. A: Kio estas en la libros^ranko? B: Libroj. A: Kiaj? B: Nur bonaj! A: Kaj kie estas la mas^ino? B: C^u la au^tomobilo? A: Jes. B: En la garag^o. Novaj vortoj alia jiny, druhy ambau^ oba, obe amiko pritel angulo roh, kout, uhel antau^ pred apud vedle, u brako paze, rameno brakseg^o kreslo c^e pri, u dekstra pravy domo dum ekster mimo, vne floro kvet, kvetina garag^o garaz inter mezi kie kde kun s, se kurteno zaclona, zaves, opona mezo stred nur jen, pouze ordinara obycejny papero papir por pro sama stejny, tyz skribi psat sub pod super nad supra horni sur na GRAMATIKO 2 1. Predlozky. V cestine se predlozky u, na, pod, pred apod. poji s ruznymi pady, kdezto v esperantu se predlozky poji vzdy s 1. padem. Priklady: u stolu (2. pad) c^e la tablo; na stole (6. p.) sur la tablo; pod stolem (7. p.) sub la tablo. Poznamka: Predlozky na, pod, nad se mohou v cestine pojit i se 4. padem (na stul, pod stul, nad stul), preklad do esperanta budeme probirat az v 8. lekci. 2. Slova slozena: papero + korbo = paperkorbo kos na papir; floro + tableto = flortableto kvetinovy stolek. Kvuli libozvucnosti si muze prvni slovo podrzet koncovku: libros^ranko, nikoliv librs^ranko. U delsich, mene prehlednych slozenych slov muzeme oddelit jed notlive casti spojovaci carkou, ktera je vsak nepovinna: au^tomobil-garag^o, radio-tableto i radiotableto. 3. Deleni slov. Pro deleni slov neni zavazne pravidlo. Slova lze proto delit libovolne (b-o-n-a). Lepe je vsak delit slova po slabikach (c^o- ko-la-do), u odvozenin po predponach, korenech a priponach (mal-nova tabl-eto) a u slozenin po castech (paper-korbo, libro- s^ranko). Poznamka: Hlavne je treba se vyhybat deleni, ktere by mohlo cinit text neprehlednym, napr. mon- dliteraturo, mond-onaco misto mond-literaturo (svetova literatura) a mon- donaco (penezni dar). Nektera slova mohou mit i dvoji vyznam, napr. sent-ema (citlivy, od senti = citit), sen-tema (bezobsazny, od temo = tema, namet), takze nevhodne deleni bez ohledu na vyznam slova by mohlo ctenare mast. C^asto k tomu dochazi pri automatickem deleni na pocitacich. EKZERCOJ 1. Prectete clanek a rozhovor na zacatku lekce nekolikrat nahlas a se spravnym prizvukem. 2. Prelozte nasledujici vety: Priteli, je automobil pred domem? Ne, automobil je za domem v garazi. Za garazi je kvetinova zahrada s mnoha krasnymi kvetinami. V pokoji na kvetinovem stolku jsou take velmi pekne kvetiny. Kvetinovy stolek je pred zaclonou, okno je za zaclonou. 3. Odpovezte na otazky: Kie estas la tapis^o? Kie estas libroj? Kiaj libroj estas en la libros^ranko? Kio estas brakseg^o? Kio estas sur la flortableto? Kio estas paperkorbo? Kie estas la maldekstra pordo? C^u la au^to mobilo estas en la c^ambro? Kio estas garag^o? Konzervativni nazor dokazuje, ze esperanto je neuskutecnitelny vymysl. Ziva skutecnost tento nazor vyvraci. Maxim Gorkij KVINA LECIONO LA FAMILIO Kion faras ...? Co dela ...? Estas vespero. La lampo lumas. En la forno brulas fajro. La tuta familio estas en la c^ambro: la patro, la patrino, du filoj kaj du filinoj. Jozefo, la filo, sidas apud la radioaparato. Li estas granda knabo. Li au^skultas belan koncerton el Praha kaj registras g^in per magnetofono. La muziko ne estas lau^ta, g^i estas mallau^ta, c^ar Jozefo au^skultas per au^skultiloj. Karlo, la alia filo, skribas leteron per komputilo. Maria, la filino, laboras. S^i estas tre diligenta. Ankau^ Pau^lino, la fratino de Maria, laboras. Ankau^ s^i estas diligenta. Ili ambau^ kudras kaj rigardas televidon. La patro sidas c^e la granda tablo en la mezo de la c^ambro. Sur la tablo kus^as la Esperanta romano "C^u li?". La patro ne legas g^in, li legas la gazetojn Heroldo de Esperanto kaj Starto. La patrino sidas sur la mola divano. S^i legas c^eh^an j^urnalon. G^i estas ilustrita. Felic^a familio. Patro: Kion vi faras, Pau^lino? Pau^lino: Mi kudras, patro. Patro: Por la knabo, c^u ne? Pau^lino: Jes, c^emizon por la infano. Patro: Kie li estas? Pau^lino: Li jam kus^as kaj dormas. Patro: Kie estas Anna kaj Eva? Pau^lino: Ankau^ ili jam dormas. Patro: Kion vi faras, Maria? Maria: Pupon por la infano, patro. Patro: Kion vi faras, Karlo? Karlo: Ni, Jozefo kaj mi, s^akludas. Patro: Tio estas tre bela kaj tre interesa ludo. C^u vi ofte ludas? Karlo: Ne tro ofte, ni ne havas tempon; ja ankau^ Maria kaj Pau^l ino ludas. Patro: Jes, mi scias, sed ne tre ofte. Karlo: C^ar ankau^ ili ne havas tempon. Novaj vortoj al k, ke (vyjadruje 3. pad) au^skulti poslouchat bruli horet c^ar protoze, nebot c^emizo kosile c^u ne? ze ano? diligenta pilny dormi spat el z, ze fajro ohen familio rodina fari delat felic^a stastny filo syn frato bratr helpi pomahat heroldo hlasatel infano dite ja prece, vzdyt, sice knabo chlapec komputi pocitat strojem koncerto koncert kudri sit kus^i lezet labori pracovat lampo lampa, svitilna lau^ta hlasity legi cist letero dopis libera volny, svobodny libertempo prazdniny, dovolena libertempa prazdninovy ludi hrat (si) lumi svitit modelo vzor nenio nic ofte casto per pomoci neceho pupo panenka, loutka registri zaznamenat scii vedet, umet sidi sedet starto start s^ako sachy s^akludi hrat sachy s^erco zert televido televize tempo cas tuta cely GRAMATIKO 1. Pripona -in- znaci zenske pohlavi: patro otec, patrino matka; filo syn, filino dcera; frato bratr, fratino sestra; knabo chlapec, knabino devce. Srovnej: zak - zakyne, otrok - otrokyne 2. Muzska krestni jmena konci na -o, zenska na -a nebo -ino: Karlo Karel, Karla Karla; Mario Marius, Maria Marie; Pau^lo Pavel, Pau^la Pavla, Pau^lino Pavlina; Jozefo Jozef, Jozefa Jozefa, Jozefino Jozefina. 3. Pripona -il- znaci nastroj, prostredek: au^skulti poslouchat, au^skultiloj sluchatka; komputi pocitat, komputilo pocitac; televido televize, televidilo televizor. 4. Pady. Esperanto ma v kazdem cisle jen dva pady: prvni a ctvrty. Prvni pad podstatnych jmen ma koncovku -o; ctvrty pad tvorime koncovkou -n, kterou pribiraji podstatna jmena, pridavna jmena a zajmena v cisle jednotnem i mnoznem: Jozefo au^skultas belan koncerton; Karlo kaj Maria g^in ne au^s- kultas, ili legas interesajn librojn. Jozef posloucha pekny koncert; Karel a Marie jej neposlouchaji, ctou zajimave knihy. Paty pad. Misto pateho padu se pouziva pad prvni, ale bez clenu: Patro, kion vi faras? Otce, co delas? Vztahy, ktere v cestine vyjadrujeme ostatnimi pady, vyjadrujeme v esperantu predlozkami a tvarem 1. padu; 2. pad nejcasteji predlozkou de 3. pad predlozkou al 7. pad predlozkou per; napr.: Heroldo de Esperanto Hlasatel esperanta (nazev casopisu); mi skribas al la patro pisi otci; al li jemu, al vi tobe, vam; registri per magnetofono zaznamenat magnetofonem. Rimarko (Poznamka): Ptame-li se na podstatne jmeno v 1. pade, je i tazaci zajmeno v 1. pade: Kio estas tio? Tio estas libro. Co je to? To je kniha. Ptame-li se na podstatne jmeno ve 4. pade, je i tazaci zajmeno ve 4. pade: Kion vi legas? Mi legas libron. Co ctes? Ctu knihu. 5. Zajmena osobni Jednotne cislo: Mnozne cislo: 1. mi ja ni my 2. vi (ci) ty vi vy 3. li on ili oni, ony, ona s^i ona g^i ono Tykani a vykani. Po vzoru anglictiny se v esperantu vseobecne vyka (i sourozencum, detem, ba i zviratum). Odpadaji tak roz paky pri rozhovorech. Zajmeno ci (ty) se obcas vyskytuje v lite rarnich prekladech, pokud si original toto rozlisovani vynucuje. V praxi vsak tykani byva nahrazovano oslovovanim krestnimi jmeny jako vyjadreni duvernejsiho vztahu. V 3. osobe jednotneho cisla rozlisujeme zajmenem li osoby rodu muzskeho, zajmenem s^i osoby rodu zenskeho, zajmenem g^i veci, rostliny i zvirata (bez ohledu na pohlavi): la patro - li laboras otec - (on) pracuje la filino - s^i kudras dcera - (ona) sije la knabino - s^i legas devce - (ono) cte la tablo - g^i estas granda stul - (on) je velky la libro - g^i estas bona kniha - (ona) je dobra la karbo - g^i estas nigra uhli - (ono) je cerne V mnoznem cisle se rod nerozlisuje. 6. Slovesa. Pritomny cas ma koncovku -as pro vsechny osoby obou cisel, proto musi byt vzdy uveden podmet, tj. bud podstatne jmeno nebo osobni zajmeno. Jednotne cislo: Mnozne cislo: 1. mi laboras pracuji ni laboras pracujeme 2. vi laboras pracujes vi laboras pracujete 3. li laboras (on) pracuje ili laboras pracuji s^i laboras (ona) pracuje g^i laboras (ono) pracuje EKZERCOJ 1. Prelozte nasledujici podstatna jmena a uvedte u kazdeho prislus ne osobni zajmeno: otec, stul, kniha, matka, zidle, okno, devce, syn, rodina, dvere, hosi, kosile, panenka, papir, pritel, domy, kamna, zaclony, kos, zerty. Modelo: tapis^o-g^i, frato-li 2. Prelozte: Jsme v pokoji. Ctu zajimavou knihu. Jozefe, co delas? Take ctes? Ne, nectu, posloucham koncert z Prahy. Je pekny? Ano, je velmi pekny. Co dela Marie? Sedi u stolu, pracuje. Otec a matka take pracuji? Ne, nepracuji; on sedi u stolu a cte, ona sedi na pohovce a take cte. Co ctou? On cte esperantsky casopis Starto, ona cte ceske noviny. 3. Odpovezte na otazky a pouzijte misto podstatneho jmena vhodne zajmeno osobni. Kie kus^as la romano? C^u la patro legas g^in? Kion faras Pau^lino? Kion s^i kudras? Kion faras la infano (knabeto!)? Kion faras la filoj? Kia estas la s^akludo? C^u ankau^ vi s^akludas? Kia estas la familio? Libertempa s^erco Patro: Kion vi faras, Karlo? Karlo: Nenion, patro. Patro: Kaj vi, Jozefo? Jozefo: Mi helpas Karlon. Kdo se naucil druhy jazyk, je dusevne pri praven zvladnout i treti. Umberto Eco o vychovne hodnote esperanta SESA LECIONO LA FAMILIO Kion faris hierau^...? Co delal vcera...? Kion faros morgau^...? Co bude delat zitra...? Kion faris hierau^ la tuta familio? Hierau^ la tuta familio estis en la granda c^ambro. La lampo lumis kaj en la forno brulis fajro. La radio ludis belan koncerton el Praha. Jozefo au^skultis g^in per au^skultiloj kaj registris per magnetofono, Karlo skribis leteron per komputilo. Poste la junaj viroj s^akludis. Ili ludis sep ludojn. Ambau^ junaj virinoj, Maria kaj Pau^lino, laboris kaj rigardis tele- vidon. Maria faris pupon. Pau^lino kudris c^emizeton. La patro kaj la patrino legis. La patro legis la Esperantajn gazetojn Heroldo de Esperanto kaj Starto. La patrino legis c^eh^an gazeton. Estis sabato kaj s^i legis la novan numeron de la gazeto Floroj. La infano ne estis en la c^ambro, li kus^is en la apuda dormoc^ambro kaj dor- mis. Patro: Karlo, kiu gajnis hierau^ en la s^akludo? Karlo: Ni ambau^ gajnis, patro, Jozefo gajnis du ludojn kaj mi kvin. Patro: Vi estas bona ludanto, c^u ne? Karlo: Jes, sed ankau^ Jozefo ne estas malbona ludanto. Patro: Sed Jozefo ne estas tiel bona ludanto kiel vi, c^u ne? Karlo: Ankorau^ ne, sed ankau^ li estos tre bona ludanto. Patro: Estas granda honoro por Jozefo gajni du ludojn el sep; al kiu vi skribis hierau^? Karlo: Al onklo Johano, Jozefo kaj mi volas lin kaj la onklinon viziti. Patro: Kiam vi volas ilin viziti? Karlo: En somero. La vivo en la vilag^o plac^as al ni. Patro: C^u en la libertempo? Karlo: Jes, ni helpos ilin en la rikolto. Patro: Ho, la onklo tre g^ojos ... jes, jes, ne estas pano sen laboro. Karlo: Jes, mi scias. Dum la libertempo ni laboros c^e ili kaj helpos ilin. Patro: C^u vi jam forsendis la leteron? Karlo: Ne, mi forsendos g^in hodiau^. Patro: Salutu la onklon kaj onklinon de mi kaj de la patrino! Karlo: Jes, patro, mi jam salutis ilin de vi ambau^. Patro: Kaj invitu ilin! Karlo: Mi jam invitis ilin. Patro: Li kaj precipe la onklino tre volonte vizitas la urbon. Karlo: C^u vi, patro, jam legis la romanon "C^u li"? Patro: Jes, kial? Karlo: C^ar la onklo volas g^in legi. Patro: Jes, jes, mi jam legis g^in, sendu g^in al li. Karlo: Nun mi legos g^in kaj poste mi sendos g^in al li. Novaj vortoj apuda vedlejsi dum behem floro kvet for pryc forsendi odeslat gajni vyhrat, ziskat g^oji radovat se hierau^ vcera ho! o! oh! ach! hodiau^ dnes honoro cest inviti pozvat, zvat jam uz, jiz kial proc kiam kdy kiu kdo al kiu komu letero dopis ludanto hrac mondo svet morgau^ zitra numero cislo nun ted, nyni onklo stryc oro zlato pano chleb plac^i libit se poste potom precipe zvlaste proverbo prislovi rikolto zne, sklizen sabato sobota saluti (po)zdravit sen bez sendi poslat somero leto tiel-kiel tak-jak tre velmi urbo mesto veni prijit vilag^o vesnice viro muz vivo zivot viziti navstivit voli chtit volonte ochotne, rad GRAMATIKO 1. Minuly cas: mi laboris pracoval jsem, vi laboris pracoval jsi atd. mi estis byl jsem, vi estis byl jsi...ili estis byli. 2. Budouci cas: mi laboros budu pracovat, vi laboros budes pracovat atd. mi estos budu, vi estos budes, li estos bude ...ili estos budou. 3. Infinitiv (neurcitek): labori pracovat, esti byt. 4. Zpusob rozkazovaci: laboru! pracuj!, pracujte! estu! bud!, budte! V esperantu je rozkazovaci zpusob pro 2. osobu cisla jednotneho i mnozneho stejny: Knabo, laboru! Chlapce, pracuj! Knaboj, laboru! Chlapci, pracujte! V ostatnich osobach pridavame prislusne osobni zajmeno: li laboru! at (on) pracuje! s^i laboru! at (ona) pracuje! g^i laboru! at (ono) pracuje! ni laboru! pracujme! ili laboru! at pracuji Je ovsem mozne pridat i podstatne jmeno: la knabo laboru! at ten chlapec pracuje! Pamatuj! infinitiv ma koncovku -i: labori - pracovat; pritomny cas ma koncovku -as: mi laboras - pracuji; minuly cas ma koncovku -is: mi laboris - pracoval jsem; budouci cas ma koncovku -os: mi laboros - budu pracovat; zpusob rozkazovaci ma koncovku -u: laboru! - pracuj!, pracujte! Rimarkoj: a) minuly cas je v cestine tvar slozeny: ja jsem pracoval esperanto ma tvar jednoduchy: mi laboris (byl by chybny doslovny preklad: mi estas laboris) b) totez plati o budoucim case: ja budu pracovat v esperantu: mi laboros (nikoliv mi estos labori) c) Esperanto nerozlisuje slovesa nedokonava a dokonava, takze napr. skribi znamena psat i napsat (slovesny vid je typicky pouze pro slovanske jazyky). Trochu si zopakujme cestinu: Nase nedokonava slovesa vyjadruji dej nedokonany (nedokonceny) cili dej probihajici, kdezto slovesa dokonava vyjadruji dej dokonany (dokonceny) cili vysledek deje: psal dopis (nevime, zda dopis dopsal); napsal dopis (je jasne, ze dopis je hotov). To ma vliv i na slovesne tvary. Zatimco nedokonava slovesa maji vsechny tri casy (psal - pise - bude psat), slovesa dokonava maji jen cas minuly a budouci (napsal - napise). Nemohou mit cas pritomny, protoze dej, ktery prave probiha, jeste nema vysledek. Vsimnete si vsak, ze zatimco budouci cas nedokonaveho slovesa je tvar slozeny (bude psat), budouci cas slovesa dokonaveho je tvar jednoduchy (napise) a podoba se casu pritomnemu. Presneji receno je to cas pritomny ve funkci casu budouciho, protoze oznacuje udalost, ktera se teprve v budoucnosti stane. Davejte proto pozor, abyste budouci cas dokonaveho slovesa neprekladali do esperanta casem pritomnym! Cele casovani vypada takto: skribi psat, napsat vi skribis psal jsi, napsal jsi vi skribas pises vi skribos budes psat, napises skribu pis, piste, napis, napiste Jednoduche slovesne tvary tedy v esperantu nerozlisuji prubeh a vysledek deje, protoze vetsinou toto rozliseni neni potrebne. Pokud se vsak takova potreba objevi, ma esperanto vyrazove prostredky k tomuto rozliseni, ale temi se budeme zabyvat pozdeji. EKZERCOJ 1. Prelozte: Dnes pracuji, vcera jsem cetl a zitra budu poslouchat rozhlas. Potom budeme hrat sachy. Jozefe, odesli dopis! Komu? Stryci. Odeslal jsem jej jiz vcera. Co budeme delat zitra? Marie bude pracovat, Pavlina bude sit, matka a otec budou cist, Karel a Jozef budou hrat sachy. Co jste delali vcera? Pracovali jsme, cetli jsme a hrali jsme. Co budou chlapci delat o prazdninach? Budou pomahat strycovi. Jozefe, pracuj a pomahej! Chlapci, pracujte a pomahejte! Strycku, at Marie take pomaha! Pracujme a pomahejme! Bud pilny! Budme pilni! 2. Odpovezte na otazky: Kiu volas viziti la onklon? Kiam ili volas viziti lin? Kion ili faros c^e la onklo? Kion volas legi la onklo? Kiu g^in jam legis kaj kiu g^in ankorau^ legos? Kiu skribis la leteron al la onklo? C^u li g^in jam forsendis? Kie estis la tuta familio? C^u ankau^ la infano estis en la granda c^ambro? Kial ne? Anekdoto Patrino (al malgranda knabino): Kion vi faras, Anna? Anna: Mi skribas leteron al la pupo. Patrino: Anna, vi ne scias ja skribi. Anna: Jes, sed ankau^ la pupo ne scias ja legi! Proverbo Sen laboro ne venas oro. SEPA LECIONO LA FAMILIO Kiel...-as? Jak...? Kiel laboras Maria? S^i laboras diligente, s^i estas diligenta. S^i estas juna instruistino. La patrino legas en la j^urnalo interesan ra- konton el Francio. La patro legas la gazeton Heroldo de Esperanto rapide, sed atente. Li estas esperantisto jam de longe. Jozefo skribis Esperantan ekzercon legeble. Li skribis g^in malrapide, bele kaj tre atente. Li lernas Esperanton ne longe, sed tre diligente. Li estas bona lernanto. Ankau^ en la lernejo li studas tre bone. Nun li au^skultas belan koncerton. Jozefo amas muzikon. Ankau^ Maria g^in s^atas. Ili ofte au^skultas muzikon. Ili au^skultas g^in ordina- re vespere. Kvankam la aparato estas malnova, g^i bone funkcias. G^i klare reproduktas muzikon kaj paroladojn. En la forno brulas nigra karbo. G^i brulas malrapide. En la c^ambro estas agrabla varmo. Ekstere estas malvarme... Estas agrable sidi vespere en varma c^ambro sur mola divano kaj au^skulti belan koncerton, pensas Jozefo. Fine la patro c^esas legi kaj diras: "Estas jam malfrue, ni devas iri dormi ... Bonan nokton!" Patro: Nu, Jozefo, kiel vi progresas en Esperanto? Jozefo: Bone. Mi scias jam nomi c^iujn objektojn en la c^ambro kaj domo. Patro: Nu, nu, ne fanfaronu! Jozefo: Tio estas fakto! Mi scias jam ec^ kelkajn nomojn de dombestoj kaj rabobestoj! Patro: Nu, kiun rabobeston vi povas nomi al mi? Jozefo: Tigro, krokodilo, elefanto, leono, c^evalo, zebro, g^irafo... Patro: Ha, ha, ha! Elefanto, c^evalo, zebro, g^irafo ja ne estas rabobestoj! Jozefo: Ne gravas, tion ankau^ mi scias, sed bestoj ili ja estas, c^u ne? Patro: Certe, bestoj ili estas. Kiun lecionon vi nun studas? Jozefo: Mi finis la sepan kaj komencos la okan. Patro: Ho, vi bone progresas! Jozefo: Mi lernas diligente kaj regule. Patro: Mi scias; kiel vi studas? Jozefo: Mi legas lau^te la lecionojn kaj lernas tre bone la novajn vortojn. Patro: Vi denove fanfaronas, c^u ne? Jozefo: Tute ne, Esperanto estas ja facila. Patro: Jes, jes, sed vi scias ja: ne estas pano sen laboro. Ne forgesu ankau^ la gramatikon kaj ripeti la antau^ajn lecionojn. Jozefo: Jes. La gramatikajn regulojn mi lernas parkere kaj antau^ c^iu leciono mi ripetas la antau^ajn lecionojn. Patro: Mi vidas, ke vi komencas esti bona esperantisto, vi jam tute bone parolas Esperante. Jozefo: Patro, mi volas esti ne nur bona, sed perfekta esperatisto... Tio estas fakto! Novaj vortoj agrabla prijemny ami milovat, mit rad amiko pritel antau^a predesly atenta pozorny besto zvire certe jiste, urc^ite c^esi prestat c^evalo kun c^iu kazdy denove znovu, opet devi muset diri rici ec^ ba i, dokonce ekstere venku elefanto slon fakto fakt fanfaroni vychloubat se fini koncit fine konecne Francio Francie frua casny malfrue pozde funkcii fungovat grava dulezity ne gravas zde: nevadi instrui vyucovat instruisto ucitel iri jit juna mlady ke ze kelkaj nekolik klara jasny komenci zacit kvankam ackoliv legeble citelne leono lev lerni ucit se lernanto zak lernejo skola longe dlouho de longe davno nokto noc nomo jmeno nu no, inu ordinare obycejne parkere zpameti paroli mluvit parolado prednaska pensi myslet perfekta dokonaly povi moci progreso pokrok progresi delat pokroky rabi loupit rabobesto drave zvire rakonto povidka rapida rychly regulo pravidlo regule pravidelne reprodukti reprodukovat ripeti opakovat s^ati vazit si, mit rad tute zcela tute ne vubec ne varma teply vespere vecer, navecer vidi videt GRAMATIKO 1. Prislovce odvozena maji koncovku -e: bona dobry, bone dobre; rapida rychly, rapide rychle; skribi psat, skribe pisemne; somero leto, somere v lete; vespero vecer (podstatne jmeno), vespere vecer (prislovce). 2. Tvurce esperanta usporadal 45 zajmen a prislovci v prehledny system, a tim znacne usnadnil jejich zapamatovani. Vsimnete si podoby a pravidelneho stridani hlasek v cestine a v esperantu. Tabulka v cestine: tazaci neurcita zaporna ----------------------------------------------------------------- vec co neco nic osoba kdo nekdo nikdo vlastnost jaky nejaky nijaky privlastneni ci neci nici misto kde nekde nikde cas kdy nekdy nikdy zpusob jak nejak nijak mnozstvi kolik nekolik - Tabulka v esperantu: neurcita tazaci ukazovaci zevseobec- zaporna vztazna nujici ----------------------------------------------------------------------------- vec io kio tio c^io nenio neco co, coz to vse nic osoba iu kiu tiu c^iu neniu nekdo kdo, ktery ten kazdy nikdo vlastnost ia kia tia c^ia nenia nejaky jaky takovy vselijaky zadny privlastneni ies kies ties c^ies nenies neci ci toho vsech nici misto ie kie tie c^ie nenie nekde kde tam vsude nikde zpusob iel kiel tiel c^iel neniel nejak jak tak vselijak nijak pricina ial kial tial c^ial nenial z nejake proc proto ze vsech z zadne priciny pricin priciny cas iam kiam tiam c^iam neniam nekdy kdy tehdy vzdy nikdy mnozstvi iom kiom tiom c^iom neniom trochu kolik tolik zcela vse vubec nic Vsimnete si: a) Zajmena a prislovce neurcita zacinaji na i-, tazaci na ki-, ukazovaci na ti-, zevseobecnujici na c^i- a zaporna na neni-. b) Zajmena vyjadruji vec (konci na -o), osobu (-u), vlastnost (-a) a privlastneni (-ies). c) Prislovce vyjadruji misto (-e), cas (-am), zpusob (-el), pricinu (-al) a mnozstvi (-om). Nejdrive se naucme deviti slovickum kio, kiu, kia atd. Zacatecnici tato slovicka pro jejich podobnost casto zamenuji. Tomu se vyhneme, naucime-li se je v kratickych vetach uvedenych na obrazcich. Z predstavy obrazku a z obsahu vety se nam pak vybavi smysl tazaciho sluvka. Zname-li bezpecne techto devet slovi- cek a vyznam zacatku i zakonceni, snadno si utvorime ostatnich 36 slovicek a zapamatujeme si jejich vyznam v radach jako kiu, tiu, c^iu, neniu, iu; kio, tio, c^io, nenio, io atd. Naucte se zpameti kratickym vetam na obrazcich: Kiu frapas? Kdo klepe? Kio estas tio? Co je to? Kia estas la gazeto? Jaky je casopis? Kies domo estas tio? Ci dum to je? Kiam vi revenos? Kdy se vratis? Kiel vi fartas? Jak se mas? Kial ploras Anjo? Proc place Anicka? Kiom estas 1 + 1? Kolik je 1 + 1? Kie estas Joc^jo? Kde je Pepik? Kien iras Joc^jo? Kam jde Pepik.3. Koncovka -n se pouziva nejen pro 4. pad, ale oznacuje i smer u prislovecnych urcenich mista, at uz maji podobu prislovce nebo podstatneho jmena s predlozkou: ekstere venku, eksteren ven; en la c^ambro v pokoji, en la c^ambron do pokoje; sur la tablo na stole, sur la tablon na stul (nejedna se o 4. pad po predlozce, nybrz o oznaceni smeru, neni proto naruseno pravidlo, ze predlozky se vazi k 1. padu). Podobne z prislovci mista v nasi tabulce muzeme vytvorit prislovce smeru: ien nekam, kien kam, tien tam, c^ien do vsech mist, nenien nikam. Pozorni musime byt u prislovci ukazovacich, protoze maji v cestine stejny preklad: Tie estas Jozefo. Tam je Jozef. (Kde?) Tien iras Jozefo. Tam jde Jozef. (Kam?) 4. Sluvko ajn znaci -koli: kiu ajn kdokoli, kio ajn cokoli, kiun ajn kohokoli, kie ajn kdekoli, kien ajn kamkoli atd. Pouziva se se stejnym vyznamem i u zajmen a prislovci ne urcitych a zevseobecnujicich: iu ajn, c^iu ajn kdokoli, ie ajn, c^ie ajn kdekoli atd. Rozdil je pouze v durazu: Mi legos ion ajn. Budu cist cokoliv (= aspon neco). Mi legos c^ion ajn. Budu cist cokoliv (= vse, na co prijdu). 5. Zajmena a prislovce tazaci slouzi i jako vztazna na zacatku ved lejsich vet. Porovnejte: Kiu skribas la leteron? Kdo pise ten dopis? Mi ne scias, kiu skribas la leteron. Nevim, kdo pise ten dopis. Tio estas la knabo, kiu skribas la leteron. To je ten chlapec, ktery pise ten dopis. 6. Zajmeno tiu se muze tykat nejen osob, nybrz i veci, rostlin a zvirat. Rozdil od tio nejlepe vyplyva z techto prikladu: Tio estas tiu viro. To je ten muz. Tio estas tiu virino. To je ta zena. Tio estas tiu infano. To je to dite. Tio estas tiu tablo. To je ten stul. Tio estas tiu seg^o. To je ta zidle. Tio estas tiu elefanto. To je ten slon. Tio estas tiu zebro. To je ta zebra. Tio estas tiu besto. To je to zvire. Podobne je to i u ostatnich zajmen s touto koncovkou: Kiun libron vi legas? Kterou knihu ctes? Neniun mi legas. Zadnou nectu. C^u vi amas iun beston? Mas rad nektere zvire? C^iun beston mi amas. Kazde zvire mam rad. 7. Zajmena koncici na -es jsou nesklonna, zajmena na -o maji 4. pad, zajmena na -u a -a i mnozne cislo: Kion vi legas? Co ctete? Kiajn librojn vi legas? Jake knihy ctete? (odpovidame: krasne, zajimave, dobrodruzne apod.) Kiujn librojn vi legas? Ktere knihy ctete? (odpovidame: Farao na, Zlocin a trest, Svejka apod.) Kies librojn vi legas? Ci knihy ctete? EKZERCOJ 1. Doplnte zpameti otazky: Kiu ...? Kio ...? Kia ...? Kies ...? Kiam ...? Kiel ...? Kial ...? Kiom...? Kie ...? Kien ...? 2. Odpovezte na otazky: Kio estas tigro kaj leono? C^u ankau^ elefanto estas rabobesto? Kiu lernas Esperanton? Kiam Jozefo au^skultas koncertojn? Kun kiu li ludas s^akon? Kiel ludas Karlo? C^u Karlo gajnis c^iujn ludojn? Kiu legas Esperantan gazeton? Kia estas la gazeto Floroj? Kies infano dormis? Kial li jam dormis? Kie estis ili c^iuj? 3. Prelozte: Je pekny vecer. Kdo cte? Otec a matka ctou. Kdo pracuje? Marie a Pavlina pracuji. Co dela Pavlina? Pavlina sije detskou kosilku (kosilku pro dite). Cokoli (ona) dela, dela dobre. Dela dobre jakoukoli praci. Kdy se uci Jozef? Uci se vzdy vecer a vzdy, kdy(z) ma cas. Kde se uci? Uci se v pokoji. Jak se uci? Uci se pilne a pravidelne. Uci se jeste nekdo? Ne, nikdo se neuci. Proc se Jozef uci esperanto? Chce si dopisovat (korespondi) s espe- rantisty. Ci je ta kniha, ktera (kiu) lezi na stole? To je otcova kniha. Je kniha, ktera lezi na stole, ceska? Ano, to je ceska kniha. Anekdoto Instruisto: Kiu povas nomi al mi kvin rabobestojn? Lernanto: Du tigroj kaj tri leonoj. Proverbo Bona estas domo nova, amiko malnova.  Nejhlavnejsi je moje presvedceni o jeho (esperanta) naproste nutnosti. L.N.Tolstoj OKA LECIONO La malgranda instruistino Personoj: Eva kaj Anna. Ili estas filinoj de Pau^lino. Enjo estas dekjara, Anjo estas sesjara. Eva: Anjo, ni ludu ion, c^u jes? Anna: Jes, kion ni ludos, Enjo? Eva: Ni ludos lernejon, c^u vi volas? Anna: Bone. Vi estos la instruistino kaj mi lernantino. Eva: Bone atentu! Hodiau^ ni parolos pri la homa korpo. Anna: Kio estas "la homa korpo"? Eva: Demandi vi povas poste. Anna: Jes, sinjorino instruistino. Eva: Kio estas tio c^i? Anna: Tio estas la kapo. Eva: Kaj tio c^i? Anna: La kolo. La kapo sidas sur la kolo. Eva: Antau^e estas la vizag^o kun la bus^o. Kion ni faras per la bus^o? Anna: Per la bus^o ni mang^as, trinkas kaj parolas. Eva: Kiam vi mang^as? Anna: Kiam mi estas malsata kaj kiam ajn mi havas ion bonan. Eva: Kion kaj kiam vi trinkas? Anna: Mi trinkas akvon, kiam mi soifas. Eva: Bone. Kion vi havas en la bus^o? Anna: Tie mi havas dentojn kaj langon. Eva: Kion vi faras per la dentoj? Anna: Per la dentoj mi mordas. Eva: Por kio vi bezonas la langon? Anna: La langon ... la langon ... mi montras al malbonaj knabac^oj. Eva: C^u vere? Tio estas bela novaj^o! Anna: Mi faras tion nur tre malofte. Eva: Kion vi mordas per la dentoj? Anna: Buterpanon, sukeron kaj pomojn. Eva: Per kio vi vidas? Anna: Mi vidas per la okuloj. Eva: Per kio ni au^das? Anna: Ni au^das per la oreloj. Eva: Bone; kio estas c^i tio? Anna: Tio estas la nazo; per la nazo ni flaras. Eva: Montru al mi la nazon! Anna: Mi ne povas, mi ja ne vidas g^in! Eva: Per kio vi iras, kuras kaj saltas? Anna: Mi iras per la piedetoj, pac^jo per la piedoj. Eva: Kie vi volonte saltas, kuras kaj iras? Anna: En la c^ambro, en la g^ardeno, en la parko, nu, kie ajn ... c^ie. Eva: C^u vi rajtas iri sola en la parkon? Anna: Kien? C^u en la parkon? Eva: Nu jes; c^u vi rajtas iri sola kien ajn ...C^ien? Anna: G^is la parko mi rajtas iri sola, sed en la parkon ne. Eva: Kun kiu vi iras en la parkon? Anna: Tien mi iras kune kun onklino Manjo. Eva: Tie vi promenas, c^u ne vere? Anna: Kio estas "promeni en la parko"? Eva: Nu, vi iras en la parko tien kaj reen; vi promenas en la parko. Anna: Jes, jes, ni iras en la parkon kaj kiam ni estas en la parko, ni iras en la parko tien kaj reen. Eva: Per kio skribas pac^jo kaj panjo? Anna: Ili skribas per plumo kaj krajono. Eva: Sed plumo kaj krajono ne estas partoj de la homa korpo; ni skribas per la dekstra mano. Anna: C^iu homo havas du manojn, sur c^iu mano ni havas kvin fingrojn. Eva: Anjo, vi estas diligenta lernantino; jen pomo por vi! Anna: Mi dankas al vi, sinjorino instruistino. Eva: Mi petas, restu tiel diligenta kaj mi c^iam donos al vi ion bonan. Anna: C^u vi ne volas subac^eti min? Kaj nun ni iru en la g^ardenon. En la g^ardeno ni promenos kiel onklino Manjo, jes? Novaj vortoj ac^eti koupit subac^eti podplatit akvo voda antau^e vpredu; drive atenti davat pozor au^di slyset bezoni potrebovat bus^o usta per la bus^o usty butero maslo danki dekovat dekjara desetilety demandi ptat se dento zub doni dat fingro prst flari cichat g^is az, az k havi mit homo clovek homa lidsky jaro rok jen hle, zde, tu kapo hlava kien kam knabac^o ulicnik kolo krk korpo telo krajono tuzka kune spolu kuri bezet lango jazyk (v ustech) mano ruka mang^i jist montri ukazat mordi kousat nazo nos novaj^o novinka okulo oko orelo ucho persono osoba pomo jablko per kio cim peti prosit piedo noha (od kotniku dolu) piedeto nozka plumo peri por pro por kio na co, nac poste potom pri o promeni prochazet se rajto pravo rajti smet re zpet tien kaj reen tam a zpet, sem a tam resti zustat salti skocit sata syty sinjoro pan soifi ziznit sola sam, jediny sukero cukr tio c^i toto trinki pit vizag^o oblicej vero pravda c^u vere? opravdu? c^u ne vere? neni-liz pravda? GRAMATIKO 1. Smer na otazku kien? (kam?) oznacujeme smerovyn n: Kie? - en la parko, kde? - v parku; kien? - en la parkon, kam? - do parku. Po predlozkach al (k, ke) a g^is (az, az k) smerove n neklademe, protoze smer je jiz dostatecne urcen predlozkami: mi iras al la tablo jdu ke stolu; vi iras g^is la fenestro jdes az k oknu. 2. Sluvko c^i ukazuje na osobu nebo vec nejblize stojici, pri- tomnou, blizkou; klademe je pred prislusne slovo nebo za ne; tiu pomo to jablko, tiu c^i pomo = c^i tiu pomo toto jablko; tie tam, tie c^i = c^i tie zde. 3. Cesky 7. pad vyjadrujeme v esperantu predlozkami per, tra, pro aj. nebo 1. padem, prislovcem apod.: perem per la plumo, cim per kio, jit mestem iri tra la urbo, plakat bolesti plori pro doloro, je ucitelem li estas instruisto, rici zertem diri s^erce. 4. Pripona -ac^- dodava slovu vyznam zhorseny, hanlivy: c^evalo kun, ac^a c^evalo = c^evalac^o herka; domo dum, ac^a domo = domac^o barabizna; knabo hoch, ac^a knabo = knabac^o ulicnik; paroli mluvit, ac^e paroli = parolac^i zvanit. 5. Zdrobneliny vlastnich jmen: a) priponou -c^j- tvorime zdrobneliny muzskych vlastnich jmen: Petro - Petr, Pec^jo - Petrik, Petricek; Jozefo - Jozef Joc^jo - Jozifek, Pepek, Pepik, Pepicek. Rimarko: Johano - Jan, Johanc^jo - Jenda, Jenik, Jenicek, ale totez muze byt i Joc^jo. Srovnej: cesky Mirek muze byt Miroslav, Ja- romir, Vladimir, Mojmir. b) priponou -nj- tvorime zdrobneliny zenskych vlastnich jmen: Maria - Marie, Marinjo, Manjo - Marenka, Mana; Anjo - A- nicka, Stanjo - Stana. Rimarkoj: a) Pripony -c^j- a -nj- pripojujeme k 1. az 6. hlasce vlastnich jmen, tedy muzeme koren slova zkratit; vyhybame se kostrbate vy- slovnosti (Pec^jo, nikoliv Petrc^jo). b) Slova pac^jo (tatinek) a panjo (maminka) nevyhovuji pravidlu, protoze to nejsou jmena vlastni, uziva se jich vsak vseobecne, stejne jako zdrobneliny nazvu dalsich rodinnych prislusniku: frateto, frac^jo bratricek, fratineto, fratinjo, franjo sestricka, aveto, avc^jo dedecek, avineto, avinjo babicka, onkleto, oc^jo strycek, onklineto, onklinjo, onjo teticka. Zenska pripona v podobe -injo pronika i k dalsim slovum: knabinjo divenka, hundinjo fenicka, cubicka apod. c) Nekdy lze pripony -c^j- a -nj- kombinovat s priponou -et-, takze vznika cela rada mazlivych vyrazu: patro, patreto, pac^jo, pac^jeto otec, tatik, tatinek, taticek; patrino, patrineto, patrinjo, patrinjeto, panjo, panjeto matka, maticka, matinka, mamka, maminka, maminecka. 6. Predpona sub- ma vedle zakladniho vyznamu pod (skribi psat, subskribi podepsat) i vyznam tajne : ac^eti koupit, subac^eti pod- platit; au^skulti poslouchat, subau^skulti odposlouchavat, tajne po- slouchat (napr. za dvermi); ridi smat se, subridi smat se pod vousy ap. 7. Slovo persono (osoba) na rozdil od cestiny nema charakter zenskeho rodu, pouzivame proto zajmena li a s^i podle skutecneho pohlavi prislusne osoby. Pokud neni znamo, davame prednost zajmenu li. Totez se tyka i slov homo (clovek), infano (dite) a bebo (miminko, batole). U velmi malych deti, ktere nejsou jeste pocitovany jako osobnost, lze pouzit i g^i. EKZERCOJ 1. Pridejte ke vsem zajmenum a prislovcim 1. rady tabulky v 7. lekci sluvko ajn a prelozte je: Modelo: kiu ajn kdokoli. 2. Pridejte k zajmenum a prislovcim 2. rady tabulky, kde to dava smysl, sluvko c^i a prelozte je. Modelo: tiu c^i = c^i tiu tento. 3. Prelozte: infano - inafanac^o, gazeto - gazetac^o, onklo - onklac^o, ridi - ridac^i, au^tomobilo - au^tomobilac^o, bildo - bildac^o, skribi - skribac^i. 4. Prelozte: Kde je tatinek? Je na (en) zahrade. Kam jde maminka? Mamin ka jde do zahrady. Co dela Karel? Nic. Prochazi se v parku. Chodi sem a tam. Kam jde Pepik? Pepik jde ke stolu. Anekdoto GRAVA NOVAJ^O Anjo: Onklino Manjo, ni havas malgrandan knabeton. Onklino: C^u vere, Anjo? Kian nomon li havas? Anjo: Pec^jo. Li estas tiel malgranda...! Onklino: Hm ... c^u li jam kuras? Anjo: Ho, ankorau^ ne, sed piedetojn li jam havas. Proverbo C^io havas finon. Esperanto je velky objev s ohromnymi moznostmi. Rabindranath Thakur NAU^A LECIONO La parencoj de la familio Karlo kaj Jozefo estas fratoj, Maria kaj Pau^lino estas fratinoj. Karlo, Jozefo, Maria kaj Pau^lino estas gefratoj. Sinjoro Cech estas ilia patro, sinjorino Cechova estas ilia patrino. Sinjoro Cech kaj sinjorino Cechova estas la gepatroj de la kvin gefratoj. Gesinjoroj Cech, tio estas sinjoro Cech kaj sinjorino Cechova, kaj iliaj kvar gefiloj estas familio. La patro de sinjoro Cech ankorau^ vivas. Li estas la avo de Karlo kaj de liaj gefratoj. La edzino de la avo, do la avino de Karlo kaj liaj gefratoj, ne vivas plu. S^i mortis jam. Avo Petro, kies edzino jam mortis, estas vidvo. Li estas tre bona viro. Li estas tre sana, neniam li estis malsana. La gepatroj de la patrino, do la geavoj de Karlo kaj de liaj gefratoj, ankorau^ vivas. Karlo kaj Jozefo estas iliaj nepoj, Maria kaj Pau^lino estas iliaj nepinoj. La kvar gefratoj estas iliaj ge- nepoj. Pau^lino havas tri infanojn: unu malgrandan knabeton, Pec^jon, kaj du kanbinojn. Pec^jo estas pranepo de la patro de sinjoro Cech, la du knabinoj, Eva kaj Anna, estas liaj pranepinoj. La patro de sinjorino Cechova estas ilia praavo, la patrino de sinjorino Cechova estas ilia praavino. La praavo kaj la praavino estas prageavoj. Sinjoro Cech havas unu fraton kaj unu fratinon. La frato de sinjoro Cech estas la onklo de la kvar gefratoj, Karlo kaj Jozefo estas iliaj nevoj, Maria kaj Pau^lino estas iliaj nevinoj. La fratino de la patro, onklino Ruzena, kies edzo mortis antau^ du jaroj, estas vidvino. La filo de onklino Ruzena estas kuzo de Karlo, s^iaj filinoj estas liaj kuzinoj. La frato de la patro, onklo Prokop, kiu ne- niam havis edzinon, estas frau^lo. Frau^lo Prokop, la frato de la patro, estas bofrato de sinjorino Cechova. La vidvino Ruzena, la fratino de la patro, estas bofratino de sinjorino Cechova. La gefratoj de sinjorino Cechova estas bofratoj de sinjoro Cech. La patro de sinjoro Cech estas la bopatro de sinjorino Cechova, s^i estas lia bofilino. La gepatroj de sinjorino Cechova estas la bogepatroj de sinjoro Cech, li estas ilia bofilo. Jen, vi nun konas la tutan familion de gesinjoroj Cech kaj c^iujn iliajn geparencojn. Patro: Joc^jo, c^u vi mem studis la nau^an lecionon? Jozefo: Jes, pac^jo, g^i estas tre facila, mi tuj c^ion komprenis. Patro: Vi estas prava, en Esperanto la nomoj de la parencoj estas facilaj. Jozefo: Kaj krom tio la leciono ne enhavas multajn novajn vor tojn. Patro: Mi opiniis, ke vi volonte lernas Esperanton. Jozefo: Jes, jes, sed la novajn vortojn povus lerni anstatau^ mi iu alia. Patro: Ne forgesu, Joc^jo, ke la vortoj estas la fundamento de c^iu lingvo. Jozefo: Vi tute pravas, pac^jo, sed tamen... Patro: Kion vi faris hodiau^ en la lernejo? Jozefo: La instruisto parolis pri la familio. Patro: C^u li parolis ankau^ pri la parencoj de la familio? Jozefo: Ne, li parolis pri la taskoj de la patro, patrino kaj infanoj. Patro: Kion li rakontis al vi pri la devoj de la gepatroj? Jozefo: Li diris, ke la gepatroj havas la devon bone eduki la infa nojn. Patro: C^u li ne pravas? C^u li eraras? Jozefo: Li certe pravas kaj li ne forgesis diri, ke la gepatroj devas eduki la infanojn kune kun la lernejo. Novaj vortoj anstatau^ namisto avo ded devo povinnost do tedy eduki vychovavat edzo manzel enhavi obsahovat erari mylit se facila snadny forgesi zapomenout frato bratr frau^lo svobodny muz fundamento zaklad knabeto chlapecek kompreni rozumet koni znat krom krome, mimo kuzo bratranec morti zemrit nepo vnuk nevo synovec opinii minit parenco pribuzny plu dale, vice ne plu jiz ne li povus mohl by pravi mit pravdu esti prava byt v pravu rakonti vypravet sana zdravy senco smysl (ceho) sinjoro pan studi studovat tamen prece, nicmene tasko ukol tuj hned vidvo vdovec viro muz vivi zit GRAMATIKO 1. Prijmeni piseme pravopisem prislusneho jazyka: Th. Cejka (c^eh^o), A. Grabowski (polo Polak), N. A. Borovko (ruso Rus), W. H. Trompeter (germano Nemec), D-ro K. Kalocsay (hungaro Madar), prof. J. E. Mayor (anglo Anglican), prof. D-ro E. Boirac (franco Francouz) estas famaj esperantistoj jsou slavni espe- ran tiste. 2. Predpona ge- se pouziva k spolecnemu oznaceni nejmene dvou osob ruzneho pohlavi: patro + patrino = gepatroj rodice; frato(j) + fratino(j) = gefratoj sourozenci; amiko(j) + amikino(j) = geamikoj pratele a pritelkyne. Rimarkigo: U zvirat tato predpona oznacuje jeden par: gec^evaloj kun a kobyla. 3. Predpona bo- znaci pribuzenstvo ziskane snatkem: bopatro tchan, bopatrino tchyne; bofrato svagr, bofratino svagro va; bofilo zet, bofilino snacha. 4. Predpona pra- ma tyz vyznam jako v cestine: praavo pradedecek, pranepo pravnuk, prahomo praclovek, pralingvo prajazyk. 5. Zapor. V esperantske vete je zapor vzdy jen jeden, v ceske vete muze byt i nekolik zaporu: nemam jablko mi ne havas pomon; menam nic mi havas nenion; nemam nikdy nic mi neniam havas ion; on nikdy nikomu neudela nic dobreho li neniam faras al iu ion bonan. 6. Privlastnovaci zajmena konci na -a (jako jmena pridavna) a tvo rime je ze zajmen osobnich: 1. mi - mia ja - muj ni - nia my - nas 2. vi - via ty - tvuj vi - via vy - vas 3. li - lia on - jeho ili - ilia oni - jejich s^i - s^ia ona - jeji ony - jejich g^i - g^ia ono - jeho ona - jejich EKZERCOJ 1. Z clanku La parencoj de la familio vypiste vsechna slova s pred- ponami ge- a bo- a prelozte je. 2. Popiste svou rodinu. Modelo: Mi havas patron. Li ankorau^ vivas. Ankau^ lia patro vivas. Lia patro estas mia avo atd. 3. Odpovezte na otazky. Kio estas patro kaj patrino, onklo kaj onklino, kuzoj kaj kuzinoj, amikoj kaj amikinoj, lernantoj kaj lernantinoj? Kiu estas (estos) via bopatro? Kiu estas (estos) via bofratino? Kiu estas via avo? Kiu estas (estis) via praavino? Kiu estas (estos) via nevo? 4. Prelozte: Pepik se uci esperanto. Mirek se neuci esperanto. On se nic neuci. On se nikdy nic neuci. Eva dala Anicce jablko, Marie ji nedala nic. Marie nic nemela, nemohla ji nic dat. Anicko, slysis maminku? Ne, nikoho nevidim a nikoho neslysim. S^erca demando Li estas filo de mia patro, tamen li ne estas mia frato. Kiu li estas? Proverbo Kia patrino, tia filino. Nepochybuji, ze obdivuhodna snadnost esperantske mluvnice a bohatstvi tvorby slov ucini jeho tvurce nesmrtelnym. K. E. Ciolkovskij DEKA LECIONO GRAVA EKZAMENO Personoj: Maria kaj s^ia nevino Eva Maria: Enjo, kian ag^on vi havas? Eva: (Respondas tro rapide, tro mallau^te kaj tro malklare.) Maria: Ho, Enjo, mi tute ne komprenas vin. Unue vi devas paroli pli lau^te, due malpli rapide, trie pli klare. Eva: Mi estas dekjara. Maria: Vi jam havas dek jarojn? C^u vi povas diri al mi, kiun daton ni havas hodiau^? Eva: Hodiau^ estas la 14-a (dekkvara) de oktobro de la jaro 1995 (mil nau^cent nau^dek kvin). Maria: Enjo, vi bone respondis. C^u vi konas la nomojn de c^iuj monatoj? Eva: Jes, onklino, la nomoj de la monatoj estas: januaro, februaro, marto, aprilo, majo, junio, julio, au^gusto, septembro, oktobro, novembro, decembro. Maria: C^u vi povas diri al mi, kiun tagon ni havas hodiau^? Eva: Hodiau^ estas j^au^do, morgau^ estos vendredo, post morgau^ estos sabato; hierau^ estis merkredo kaj antau^hierau^ estis mardo; la unua tago de la semajno estas lundo, dimanc^o estas la lasta. Maria: En kiu monato estas la tagoj pli longaj, c^u en decembro au^ en au^gusto? Eva: En au^gusto la tagoj estas pli longaj ol en decembro, en decembro ili estas malpli longaj au^ pli mallongaj ol en au^gusto. Maria: Kiom da tagoj havas la monatoj? Eva: Kelkaj monatoj havas po tridek tagoj, ekzemple sep tembro kaj novembro, kelkaj havas po tridek unu ta goj, ekzemple oktobro kaj decembro; februaro havas dudek ok tagojn. C^iun kvaran jaron februaro havas dudek nau^ tagojn kaj tian jaron ni nomas superjaro. Maria: Bone, tre bone. Kiom da tagoj havas la tuta jaro? Eva: La tuta jaro havas tricent sesdek kvin tagojn, la superjaro havas tricent sesdek ses tagojn. Maria: Kiom da sezonoj havas la jaro? Eva: La jaro havas kvar sezonojn. Iliaj nomoj estas: printempo, somero, au^tuno kaj vintro. C^iu sezono estas kvarono de jaro. Maria: Kiom da monatoj havas unu sezono kaj kiom tri sezonoj? Eva: Unu sezono havas tri, tri sezonoj havas nau^ monatojn. Maria: C^u vi povas diri al mi, kiel vi kalkulis? Eva: Nu, dek du dividite per kvar estas tri kaj trioble tri estas nau^. Maria: Tre bone. C^u vi scias, kiu tago estas la plej longa el c^iuj? Eva: Ho jes, la dudek-unua de junio, kaj la plej mallonga tago el c^iuj estas la dudek-unua de decembro ... Onklino, c^u ankau^ mi povas ion demandi al vi? Maria: Jes, certe, kion vi volas scii, Enjo? Eva: Onklino, kial estas mallumo en la nokto? Maria: Hmmmm, kial en la nokto estas mallu... hm...nu, kial? Eva: Ha, ha, ha...c^ar en la nokto ne brilas la suno! Patrino (el la apuda c^ambro): Manjo kaj Enjo, venu mang^i! Maria: Ha, ha, ha...ho vi friponetino!...Nu, ni iru mang^i! (Ili duope foriras.) Bonan apetiton! Novaj vortoj lundo pondeli mardo utery merkredo streda j^au^do ctvrtek vendredo patek sabato sobota dimanc^o nedele januaro leden februaro unor marto brezen aprilo duben majo kveten junio cerven julio cervenec au^gusto srpen septembro zari oktobro rijen novembro listopad decembro prosinec printempo jaro somero leto au^tuno podzim vintro zima ekzameno zkouska ag^o stari respondi odpovedet tro prilis pli vice dato datum monato mesic tago den semajno tyden lasta posledni ol nez pli ol vic nez malpli ol mene nez kiom da kolik po tridek po triceti ekzemplo priklad superjaro prestupny rok sezono rocni doba kalkuli pocitat dividi delit dividite per deleno obla nasobny oble krat plej nejvice brili zarit suno slunce veni prijit venu pojd, pojdte; prijd, prijdte friponetino sibalka duope ve dvou; zde: spolu apetito chut cent sto mil tisic komo carka GRAMATIKO 1. Zakladni cislovky od 11 tvorime pouhym skladanim: 11 = 10 + 1 = dek + unu = dek unu 12 = 10 + 2 = dek + du = dek du 13 = 10 + 3 = dek + tri = dek tri 14 = 10 + 4 = dek + kvar = dek kvar 15 = 10 + 5 = dek + kvin = dek kvin 16 = 10 + 6 = dek + ses = dek ses 17 = 10 + 7 = dek + sep = dek sep 18 = 10 + 8 = dek + ok = dek ok 19 = 10 + 9 = dek + nau^ = dek nau^ 20 = 2 x 10 = du x dek = dudek 30 = 3 x 10 = tri x dek = tridek 40 = 4 x 10 = kvar x dek = kvardek 50 = 5 x 10 = kvin x dek = kvindek 60 = 6 x 10 = ses x dek = sesdek 70 = 7 x 10 = sep x dek = sepdek 80 = 8 x 10 = ok x dek = okdek 90 = 9 x 10 = nau^ x dek = nau^dek 100 cent, 1000 mil, 1000 000 miliono 1979 mil nau^cent sepdek nau^ 1 834 625 unu miliono okcent tridek kvar mil sescent dudek kvin 2. Pocetni ukony Piseme: Cteme: 3 + 4 = 7 tri plus kvar estas sep tri kaj kvar faras sep 7 - 4 = 3 sep minus kvar estas tri sep sen kvar faras tri 4 x 3 = 12 kvaroble tri estas dek du kvaroble tri faras dek du 12:4 = 3 dek du dividite per kvar estas tri 14:4 = 3,5 dek kvar dividite per kvar faras tri komo kvin 3. Cislovky mohou byt jmena podstatna nebo pridavna (v esperantu jeste prislovce), ktera se od zakladnich cislovek tvori prislusnymi koncovkami: -o (nazvy cislic): unuo jednicka, jednotka; duo dvojka, dvojice, par (duo da c^evaloj par koni): kvino petka; dekduo dvanactka, tucet; sesdeko sedesatka, kopa; cento stovka; nulo nula; -a (radove cislovky): unua prvni, dua druhy, tria treti, kvara ctvrty; la tridek-unua tago de decembro estas la tricent-sesdek- kvina tago de la jaro tricaty prvni den prosince je tristy sedesaty paty den roku; -e pri vyctech rikame unue za prve, due za druhe, trie za treti. 4. Podilnost vyjadrujeme spojenim predlozky po s cislovkou zaklad ni: La onklino donis al c^iu infano po kvin pomoj. Teta dala kazdemu diteti po peti jablkach. 5. Zlomky tvorime priponou -on-: duono polovina, triono tretina, dekono desetina, centono setina; 3/4 tri kvaronoj, 5/36 kvin tridek-sesonoj. Ono jako samostatne slovo znaci zlomek: La tago estas ono de la jaro. Den je zlomek roku. 6. Cislovky nasobne se tvori priponou -obl-: duobla dvojnasobny, kvinobla petinasobny, centobla stonasobny 7. Priponu -op- prekladame ruzne: La knaboj iras el la lernejo unuope, duope, triope kaj grupope. Hosi jdou ze skoly jednotlive, dva a dva, po trech a ve skupinach. 8. Stupnovani pridavnych jmen. Pridavna jmena stupnujeme pomo ci slov pli vice, plej nejvice, (malpli mene, malplej nejmene) tak- to: granda veliky pli granda vetsi plej granda nejvetsi Mi estas tiel granda kiel vi. Jsem tak velky jako ty. Vi estas pli granda ol li. Ty jsi vetsi nez on. S^i estas la plej granda el ni. Ona je nejvetsi z nas. Treti stupen pridavneho jmena ma zpravidla clen la. Pau^lino, Maria kaj Jozefo estas diligentaj: Pau^lino estas diligenta, sed Maria estas malpli diligenta ol Pau^lino kaj Jozefo etas la malplej diligenta el ili. Pavlina, Marie a Jozef jsou pilni: Pavla je pilna, avsak Marie je mene pilna nez Pavla a Jozef je z nich nejmene pilny. 9. Stupnovani prislovce. Prislovce se stupnuji jako pridavna jmena: rapide rychle pli rapide rychleji plej rapide nejrychleji Treti stupen prislovce je vzdy bez clenu la. EKZERCOJ 1. Prectete: 812, 921, 6 395, 839 674, 7 672 358; 9 x 5 = ? 8 x 7 = ? 12 x 4 = ? 21:3 = ? 56:7 = ? 11:5 = 2,2; 15:4 = 3,75; 1/4 de 60 = ? 3/4 de 60 = ? 2. Prelozte: Matka ma sest jablek. Da je trem detem. Kazdemu diteti da tretinu, to je po dvou jablkach. Evicka je mlada, Anicka je mladsi nez Evicka, ale Petricek je z nich nejmladsi. Ktere dite je nejmladsi? Marie a Anicka jdou spolu do parku. V parku se budou spolu prochazet. Kdyz se s nimi prochazi take Evicka, prochazeji se ve trech. Josef se uci dobre, Evicka se uci lepe nez on, ale nejlepe z nich se uci Karel. Evicka ma osm jednicek a jen jednu dvojku, Jozef ma tri dvojky. Evicka nikdy nemela ani petku, ani ctyrku, ani trojku. Kiu pravas? Nur por tiuj, kiuj tre bone kalkulas Instruisto: Kiom estas triono kaj duona triono de cent? (Kolik je pul druhe tretiny ze sta?) Tre bona lernanto (legu Esperante cti esperantsky): 100:3 = 33,33...; 1/3 de 100 = 33,33...; 1/2 de 33,33... = 16,66...; 1/2 de 1/3 de 100 = 16.66...; 1/3 + 1/2 de 1/3 = 33,33...+16,66...= 49.99...; Respondo: Triono kaj duona triono de cent estas kvardek nau^ komo nau^dek nau^. La plej bona lernanto el la klaso: 1/3 = 2/6; 1/2 de 2/6 = 1/6; 2/6 + 1/6 = 3/6 = 1/2; 1/2 de 100 = 50. Respondo: Triono kaj duona triono de cent estas kvindek. Proverbo: Pli bona estas io ol nenio. DEK-UNUA LECIONO ANTAU^ LA TAGMANG^O Estas bela somera tago. Joc^jo estas libera. Kion li faras, kiam li estas libera? Tion ni tuj vidos. Joc^jo estas knabo ludema, li devas c^ion provi. Nun li iras al barelo, li haltas kaj prezentas sin al ni: unue apud la barelo, due antau^ la barelo, trie post la barelo (au^ malantau^ la barelo) kaj kvare c^e la barelo. Post momento (ne malantau^ la momento) li etendas la manojn kontrau^ la barelo kaj pensas: Kion fari? Li scias jam: Jen li pendas super la barelo, poste li saltas trans la barelon. Rigardu, li saltis en la barelon (kien?) kaj nun li staras en la barelo (kie?). Liaj okuloj demandas vin: C^u vi estas kontenta? C^u tio plac^as al vi? Poste li rampas tra la barelo, tuj poste li estas ekster la barelo kaj fine li ripozas sur la barelo. Kiel okazis tio? Joc^jo kus^as sub la barelo! Joc^jo, atentu! Vi estas inter la barelo kaj arbo! Nenio malbona okazis al li kaj kontente li veturas per la barelo kvazau^ per s^ipo. Tio faras al li grandan plezuron. Li bone atingis la teron. Sed ho ve! La akvo forportas lian s^ipon . Li lamentas pro la malproksimig^anta barelo, sed li bone scias: Li devas ne lamenti, sed agi. Li kaptis g^in, levas g^in kaj ni vidas flui akvon el la barelo. C^ar brilas la suno, la barelo baldau^ disfalis kaj Joc^jo pensas pri barelo, kiel g^in ripari. Ne estas eble uzi la malnovan ringon de la barelo, tial li alportas por la barelo novan ringon. Jes, la malnova ringo estis c^irkau^ la barelo (kie?), sed ne estas facile meti la novan ringon c^irkau^ la barelon (kien?). Por Joc^jo nenio estas tro peza. Rigardu, li ec^ kuras kun la barelo! Joc^jo, kien vi rapidas preter la barelo, sed sen la barelo? C^u hejmen? Ho teruro! pensas Joc^jo je la fino, mi forgesis skribi la matematikan taskon . Novaj vortoj agi jednat arbo strom atingi dosahnout baldau^ brzy barelo sud c^ikani sikanovat, tyrat c^irkau^ kolem devas ne nesmi flui teci halti zastavit se ebla mozny ec^ dokonce estas libera ma volno etendi rozprahnout fali padnout disfali rozpadnout se hejmo domov hejmen domu ho ve! beda! je pomocna predlozka kapti chytit kontenta (pri) spokojen (s) kontrau^ proti kvazau^ jakoby lamenti narikat levi zvednout ludema hravy matematiko pocty meti polozit nun nyni, ted okazi stat se, prihodit se pendi viset peza tezky plezuro poteseni, radost porti nest alporti prinest forporti odnest post za, po preter mimo prezenti predstavit pro pro, kvuli proksima blizky malproksima vzdaleny malproksimig^i vzdalovat se malproksimig^anta vzdalujici se provi zkusit rapidi spechat rampi lezt, plazit se rigardi hledet ringo zde: obruc ripari spravit ripozi odpocinout stari stat s^ipo lod tagmang^o obed tero zem teruro hruza tra skrz tra barelo sudem trans pres, za uzi pouzit veturi jet GRAMATIKO 1) Pomocna predlozka je Preklad predlozek je celkem snadny. Nasledujici vetu prelozi bez potizi i zacatecnik: Kniha lezi na stole. La libro kus^as sur la tablo. Predlozka sur na vyjadruje povrch, na kterem neco lezi nebo je umisteno. Tam, kde nejde o tento vyznam mistni, nemuzeme pouzit predlozku sur. Neni-li jasne, kterou predlozku mame po- uzit, volime pomocnou predlozku je: Cekam na otce. Mi atendas je la patro. Predlozku je muzeme nahradit 4. padem a dostaneme tuto struc nou a jasnou vetu: Mi atendas la patron. Ocekavam otce. Pomocna predlozka je nema urcity vyznam a uzivame ji co nejmene. Vetsinou tam, kde v cestine jsou pouzity bdzne pred- lozky v nevlastnim, prenesenem vyznamu. Pouzivani teto pred- lozky se ustalilo predevsim v nekolika typickych pripadech. Rika me: Je kioma horo? V kolik hodin? Je la tria. Ve tri. Je unu metro pli granda. O jeden metr vetsi. Malsana je okuloj. Nemocny na oci. Kapti je la mano. Chytit za ruku. 2) Dva prime predmety V esperantu se nemaji setkat dva prime predmety vyjadrene 4. padem. Muzeme rici mi instruas Esperanton ucim esperanto a take mi instruas infanojn ucim deti, ale nerekneme mi instruas Esperanton infanojn, nybrz mi instruas Esperanton al infanoj (ucim esperanto detem) nebo mi instruas infanojn pri Esperanto (ucim deti o esperantu). Anekdoto LA NEKONTENTA OTO Avo (al malgranda nepo): Nu, Oc^jo, kiel vi estas kontenta kun via nova instruistino? Oto: Ne tro, aveto. Avo: Hm, c^u vere, Oc^jo? Kial vi ne estas kontenta kun s^i? Oto: C^ar s^i min c^iam c^ikanas. Avo: Ho, Oc^jo, tio ja ne estas ebla! Kiel s^i c^ikanas vin? Oto: Ekzemple, hodiau^ s^i demandis min, kiom faras duono de kvin. Mi diris tri. Tio estis al s^i tro multe. Mi do diris du. Tio estis al s^i tro malmulte. Kaj tiel s^i c^ikanas min c^iam! Proverbo Ne diru hop antau^ la salto. EKZERCOJ 1. Napiste na kazdou predlozku u obrazku kratickou vetu. Modelo: Mi iras al mia amiko. 2. Naucte se v esperantu zpameti nebo volne vypravovat anekdotu o nespokojenem Otovi. Esperanto je mistrovske dilo logiky a jednoduchosti. Z prohlaseni 21 clenu Francouzske akademie ved DEK-DUA LECIONO LA TAGMANG^O DE LA FAMILIO Estas dimanc^o. La anoj de la familio estas en la c^ambro. Mankas nur Joc^jo. Kie li povas esti? demandas duon-lau^te la patro. Maria rigardas el la fenestro: Li jam venas, pac^jo. Joc^jo venas en la c^ambron. Mi estas malsata kiel lupo, tio estas fakto, li diras anstatau^ la saluto kaj iras al la mang^otablo. Kie vi trovis la lupan malsaton, samideano Fakto? s^erce demandas la paro kaj ridas. Ankau^ Joc^jo ridas. Poste li respondas serioze: C^e la rivero. Per malnova barelo mi devis tie prezenti al novaj esperantistoj c^iujn prepoziciojn de al g^is je. C^iuj familianoj ridis. Ili sidas c^irkau^ la tablo. C^iu ano de la familio sidas c^e la tablo sur sia propra loko. La familio Cech havas hodiau^ gastojn, venis onklo Pavel kun onklino Jana el Ivancice. Sur la tablo estas pura blanka tablotuko. Antau^ c^iu familiano kus^as bus^tuko kaj du teleroj: unu por supo, la alia por viando. C^e c^iu telero kus^as tranc^ilo, forko kaj kulero. Eva kaj Anna havas apartan, pli malgrandan mang^ilaron. Unue ili mang^as supon. La patro mang^as al la supo c^iam pecon da pano. Eva kaj Anna ne s^atas supon. Sed iom da supo ili tamen devas mang^i. Ili ricevis sur la teleron nur kelkajn kulerojn da supo. La pli ag^aj familianoj mang^as la supon kun granda apetito, precipe Joc^jo, c^ar li estas malsata kaj la supo estas tre bongusta. Post la supo ili mang^as pecon da bovaj^o au^ porkaj^o au^ pecon da fumaj^ita viando. En au^tuno ili ofte havas rostitan anseron au^ anason. Al la viando ili mang^as au^ terpomojn au^ bulojn. La gefiloj pli s^atas terpomojn, la patro bulojn kun brasiko. Maria estas la kelnerino de la familio. Fine s^i alportas bongustan farunaj^on au^ fruktojn. Sukeraj^ojn ili ne havas ofte, sed c^iam je festotagoj. Post la tagmang^o la patro trinkas en vintro tason da nigra kafo, en somero glason da biero. Vinon li ne trinkas. La patrino kaj la ceteraj anoj de la familio trinkas glason da fres^a akvo. Karlo kaj Maria mang^as hejme sabate kaj dimanc^e. Li estas ing^eniero kaj mang^as en la entreprena mang^ejo, s^i estas instruistino kaj mang^as en la lerneja mang^ejo. Oni povas diri, ke la familio de samideano Cech vivas bone. Patro: Joc^jo, la alian fojon vi devas veni al la mang^o pli frue! Joc^jo: Jes, pac^jo, mi ne sciis, ke estas jam tiel malfrue. Patro: Kaj kiam oni venas en la c^ambron, oni devas saluti. Joc^jo: Pardonu, pac^jo, sed mi estis tiel malsata, ke mi ec^ saluti forgesis. Mi memoros viajn vortojn, pac^jo. Patro: Kaj c^u vi satmang^is? Joc^jo: Dankon, jes, tre, ec^ tro! Patro: Da farunaj^o vi prenis nur malgrandan pecon. C^u vi ne s^atas farunaj^ojn? Joc^jo: Ho jes, certe. Bona farunaj^o estas vera bongustaj^o. Patro: Kiun farunaj^on vi s^atas plej multe? Joc^jo: Hmmm...plej multe? ... mia plej s^atata farunaj^o estas...peco da fumaj^ita viando. Patro: Ho vi s^ercemulo! Joc^jo: Tio estas fakto, pac^jo! Novaj vortoj aj^o vec alian fojon jindy, podruhe, priste anaso kachna ano clen ansero husa aparta zvlastni aro souhrn biero pivo bongusta chutny bongustaj^o pochoutka bovaj^o hovezi maso bovo skot, vul brasiko zeli bulo hrouda, zde: knedlik bus^tuko ubrousek cetera ostatni da viz Gramatiko duon-lau^te polohlasite entrepreno podnik, zavod farunaj^o moucnik faruno mouka festo svatek foje jednou, kdysi forko vidlicka fres^a cerstvy frukto plod, ovoce fumaj^ita uzeny fumi kourit gasto host glaso sklenice gusto chut ilo nastroj kelnero cisnik kulero lzice loko misto lupo vlk mang^ejo jidelna mang^ilaro pribor manki chybet memori pamatovat (si) pano chleb pardoni prominout, odpustit peco kus, kousek peco da pano kousek chleba pli ag^a starsi porko vepr, prase preni vzit, brat preni bieron dat si pivo prepozicio predlozka prezenti predvest propra vlastni pura cisty ricevi dostat ridi smat se rivero reka rostita peceny samideano esperantista (viz Gramatiko) satmang^i najist se dosyta serioza vazny sukeraj^o cukrovi supo polevka sur sia na svem s^ercemulo sprymar, ctverak, vtipalek tablotuko ubrus taso salek telero talir terpomo brambor tranc^i krajet, rezat tranc^ilo nuz trovi nalezt tuko satek viando maso vino vino GRAMATIKO 1. Pripona -an- znaci: a) clena kolektivu: familiano clen rodiny; klubano clen klubu; b) obyvatele: urbano obyvatel mesta, mestan; vilag^ano vesnican, vilag^anino vesnicanka; Parizo Pariz, parizano Parizen; Prago Praha, pragano Prazan; c) stoupence: Hus - husano husita; respubliko - respublikano republikan. Samostatne ano znaci clena: Sinjoro Cech estas ano de nia Esperanto-klubo, lia frato estas ano de sporta klubo. Pan C^ech je clenem naseho esperantskeho klubu, jeho bratr je clenem sportovniho klubu. Esperantiste se oslovuji samideano : samideano estas ano de la sama ideo samideano je stoupenec teze myslenky. 2. Pripona -il- se pripina ke slovesu a znamena nastroj nebo pro- stredek: tranc^i rezat, tranc^ilo nuz; kudri sit, kudrilo jehla; mang^i jist, mang^ilo pribor (kazdy nastroj, jimz se ji, i cinske hulcicky, talire apod.); kuraci lecit, kuracilo lek. Srovnej priponu -il- s ceskymi priponami -dlo, -tko ve slovech sidlo, struhadlo, mucidlo, razitko, lehatko atd. 3. Predlozku da klademe po vyrazech znacicich miru, vahu a mnozstvi na otazku jak mnoho misto predlozky de, ktera vy jadruje vlastnost na otazku jaky: taso da kafo salek kavy, taso de kafo salek na kavu, kavovy salek; grupo da soldatoj skupina vojaku (jak mnoho vojaku - skupina), grupo de soldatoj skupina vojaku (jaka skupina - vojaku); peco da pano kousek chleba (kolik chleba - kousek, nikoliv bochnik), peco de pano kousek chleba (jaky kousek - chleba, nikoliv rohliku). Predlozku da neklademe: a) pred clenem la a pred urcujicimi zajmeny, protoze v techto pripadech uz samo urcu jici slovo napovida, ze se jedna o miru: taso de la kafo, taso de tiu c^i kafo salek teto kavy; trinku tason de nia kafo vypij salek nasi kavy; prenu pecon de iu torto vezmi si kousek nektereho dortu; Neg^ulino mang^is pecon de c^iu kuko Snehurka snedla kousek kazdeho kolace; trinku glason de neniu vino nevypij sklenici zadneho vina; b) po zlomcich: li studis duonon de jaro studoval pul roku 4. Priponou -ar- tvorime v esperantu hromadna podstatna jmena nebo oznacujeme souhrn stejnych jednotek tvoricich vyssi jed notku: arbo strom, arbaro les; homo clovek, homaro lidstvo; mang^ilo - mang^ilaro pribor; vorto slovo, vortaro slovnik. Samostatne slovo aro znaci houf, zastup, stado, hejno apod.: aro da homoj zastup lidi; aro da anseroj hejno hus; aro da homoj ne estas homaro houf lidi neni lidstvo. 5. Pripona -aj^- tvori podstatna jmena, jez znaci a) vec z hmoty vyjadrene zakladem slova: faruno mouka, farunaj^o moucnik; sukero cukr, sukeraj^o cuk- rovi; b) vec s vlastnosti vyjadrenou zakladem slova: bonaj^o dobrota (co je dobre, dobra vec); novaj^o novinka. Jako samostatne slovo aj^o znaci vec : C^iu amas belajn aj^ojn. Kazdy ma rad pekne veci. 6. Neurcite zajmeno oni (cti ony) pouzivame tehdy, nemuzeme-li nebo nechceme-li vyjadrit urcitou osobu. Do cestiny je preklada me ruzne: Kiel oni diras Esperante jablko ? Jak se rekne esperantsky jablko ? Oni neniam scias. C^lovek nikdy nevi, jeden nikdy nevi. Oni diras, ke... Lide povidaji, rika se, ze... Oni povas diri, ke ... Mozno rici, lze rici, ze... Oni supozu, ke ... Predpokladejme, predpokladejte, ze... adt. EKZERCOJ 1. Prelozte do cestiny kratky rozhovor na zacatku teto lekce. 2. Prelozte: Jim. Na stole je vse ciste: barevny ubrus, papirovy ubrousek, pribor. Jim s velkou chuti, protoze vse je ciste a chutne. Nejprve jim polevku, po polevce kousek masa s brambory, pak nejaky dobry moucnik nebo jablko. Najim se dosyta, ale nikdy nejim prilis mnoho. Dnes vecer pujdu do esperantskeho klubu. Jsem jeho clenem. Klub navstevuje mnoho esperantistu. Mluvime esperantsky. Mnozi clenove klubu mluvi velmi dobre. Mozno rici, ze esperanto je snadny jazyk. 3. Odpovezte na otazky: Kion Eva kaj Anna ne s^atas mang^i? Kiom da supo ili ricevis? C^u vi s^atas supon? Kiom da supo vi mang^as? Kion mang^as la patro al supo? C^u ankau^ vi? C^u vi s^atas viandon? Kiun viandon vi plej s^atas? Kion trinkas samideano C^ech post la tagmang^o? Kaj vi? Kie vi mang^as? Anekdoto LI NE KOMPRENIS Gasto (anglo al kelnero en Parizo): Alportu al mi bovaj^on kun terpomoj. Kelnero: Kun plezuro, sinjoro. Gasto: Pardonu, ne kun plezuro, kun terpomoj, mi petas. Proverbo Homo lernas la tutan vivon.  Podepsani konstatuji, ze zavedeni esperanta pro vydavani vedeckych del je velmi ucinny prostredek pro mezinarodni spolupraci vedeckych pracovniku. Z prohlaseni 85 japonskych vedcu DEK-TRIA LECIONO POST LA TAGMANG^O Estas varmega posttagmezo. La patro, Eva kaj Anna estas en la g^ardeno. La patro sidas sur benko. Apud li kus^as lia c^apelo. La benko estas verde farbita kaj staras sub la plej granda arbo en la g^ardeno. G^i estas grandega, belega pomujo. En la g^ardeno kreskas ankau^ aliaj fruktarboj: pirujo kun bonegaj piroj, c^erizujo, kies c^erizoj estas dolc^aj kaj rug^aj, prunujo, kies bluaj prunoj bongustas al Anna kaj Eva. La patro legas internacian gazenton MONATO. Li estas dormema. Post kelka tempo li dormetos. Eva kus^as en mola kaj malvarmeta herbo kaj legas ian libron. Kaj la malgranda Anjo ludas sola. S^i estas tre ludema knabineto. Enjo tre volonte legas, s^i estas legema. Post duonhoro s^i c^esas legi kaj ludas kune kun Anjo. Apud ili dormetas iliaj kato Ungeto kaj hundo Dento. La haroj de Ungeto estas nigraj, de Dento blankaj. La knabinoj ne timas Ungeton kaj Denton, male ili tre amas ilin kaj ofte ludas kun ili. La knabinetoj konstruas dometon kun pordeto kaj fenestretoj; malantau^ la dometo estas korteto kaj g^ardeneto. En la g^ardeneto estas arbetoj kaj sub unu eta arbeto estas ankorau^ pli eta benketo ... c^io estas malgranda, c^io estas eta. La patro ne plu dormas. Li sentas, observas la nepinojn kaj ridetas ... Kial? ... Anna: Aveto, kiom kostas limonado? Avo: Anjo, mi ne scias precize, kvin kronojn, c^u ne Enjo? Enjo: Aveto, mi petas, donu al mi monon por limonado, mi soifegas. Avo: Anjo, mi ne havas tie c^i monon, iru al la avineto kaj petu s^in. Mia monujo kus^as sur la tablo. Enjo: Aveto, mi legas tre belan libron. Avo: C^u vere, Enjo? Kiun? Enjo: La Avineton de Bozena Nemcova. Avo: Ho, tio estas vere belega libro. Enjo: Jes, kaj kion vi legas? Avo: La gazeton MONATO. Enjo: C^u oni eldonas la gazeton MONATO en C^eh^io? Avo: Ne, en Flandrio? C^u vi scias, kie estas Flandrio? Enjo: Jes, en Belgio. C^u ankau^ en aliaj landoj oni eldonas Esperantajn gazetojn? Avo: Jes, c^irkau^ tricent gazetoj aperas en sesdeko da landoj. La plej belajn oni eldonas en C^inio, Koreujo, Francio, Belgio, Brazilo, Hungarujo, Italujo, Rusio, Svedio, Vjetna mo... Enjo: Ho, tiom da landoj! Kial oni eldonas ilin en tiom da landoj? Avo: C^ar en c^iu lando, kie vivas kaj aktivas esperantistoj, ili volas havi almenau^ unu Esperanto- gazeton. En multaj aperas ec^ pluraj. Enjo: Kaj en C^eh^io? Avo: C^e ni aperas gazetoj Starto, Sano, Dio Benu, Esperanta S^ako, Verda Familio, Bulteno de Praha-Brno kaj Cirkulero de Junulara Sekcio. Enjo: Aveto, mi kantos al vi kanton pri junularo, c^u vi volas? Avo: Certe, mi volas. De kiu vi lernis g^in? Enjo: De onklo Joc^jo, oni kantas g^in en la klubo. Avo: Vento blovas kaj pluvos, vidu la nubon! Nu, kanto, Enjo, kaj poste ni iros hejmen posttagmang^i. Novaj vortoj Au^strujo Rakousko belega prekrasny benko lavice blovi vanout bonega vyborny bongusti chutnat celi smerovat celo cil, ucel c^apelo klobouk c^erizo tresne (visne) c^iutaga kazdodenni Danlando Dansko deziri prat (si) dolc^a sladky dormema ospaly dormeti drimat duonhoro pulhodina eta drobny, malinky farbi barvit farbita natreny grandega ohromny ha hoj! hola hou! haro vlas, chlup herbo trava horo hodina hundo pes Japanujo Japonsko junulara mladeznicky junularo mladez junulo mladik kanti zpivat kanto pisen kato kocka (kocour) konstrui stavet, budovat koro srdce korto dvur kosti stat (o cene) kreski rust krono koruna kurso kurz (skoleni) lando zeme legema kdo rad cte male naopak malvarmeta chladny mono penize monujo penezenka nubo mrak observi pozorovat paco mir peno namaha piro hruska pluvi prset pomujo jablon posttagmang^i svacit posttagmezo odpoledne preciza presny pruno svestka rekta primy ripozo odpocinek rondo krouzek rug^a cerveny, rudy silenti mlcet timi bat se treege ohromne ungeto drapek ungo nehet, drap varmega horky vento vitr vojo cesta Poznamka: slovo c^erizo je spolecny nazev pro tresni i visni, ktere botanicky tvori jeden rod (tzv. cervene peckoviny), ktery se deli na dva druhy a jejich krizence: dolc^a c^erizo tresne (sladka peckovina), acida c^erizo visne (kysela peckovina), dolc^acida c^erizo sladkovisne (sladkokysela peckovina). GRAMATIKO 1. Pripona -et- znamena zmenseni nebo zeslabeni zakladniho vyznamu slova: tablo stul, tableto stolek; pordo dvere, pordeto dvirka; varma teply, varmeta vlazny, varmete vlazne; verda zeleny, verdeta zelenkavy, nazelenaly, verdete nazelenale; ridi smat se, rideti usmivat se, rideto usmev; dormi spat, dormeti drimat. Samotne slovo eta znamena malinky, drobounky. Casto se pouziva odvozenina etulo (skvrne, capart, dite). 2. Pripona -eg- znamena zvetseni nebo zesileni zakladniho vyznamu slova: pordo dvere, pordego vrata, brana; s^tono kamen, s^tonego balvan; bona dobry, bonega vyborny, bonege vyborne; bela krasny, belega prekrasny; varmega horky, malvarmega studeny jako led; verda zeleny, verdega brcalove zeleny; rapida rychly, rapidega rychly jako blesk, rapidege bleskem, mzikem; kuri bezet, kuregi uhanet; plori plakat, ploregi usedave plakat. Samostatne slovo ega znamena ohromny, slovo ege znaci ohromne, velice (podobne jako tre). 3. Pripona -em- znaci nachylnost k necemu: ludi hrat si, ludema hravy, ludemo hravost; labori pracovat, laborema pracovity, laboremo pracovitost; dormi spat, dormema ospaly, dormemo ospalost; pura cisty, purema cistotny, puremo cistotnost. Slova ema, emo, emi znamenaji mit chut neco delat: mi ne estas ema akcepti vian proponon nemam chut prijmout vasi nabidku, mi perdis emon labori ztratil jsem chut pracovat, mi emas kanti mam chut zpivat. 4. Pripona -uj- znamena: a) schranku: mono penize, monujo penezenka; sukero cukr, su- kerujo cukrenka; letero dopis, leterujo schranka na dopisy; supo plevka, supujo polevkova misa; b) strom: pomo jablko, pomujo jablon; piro hruska, pirujo hrusen; c) zemi: franco Francouz, Francujo Francie; hungaro Madar, Hungarujo Madarsko (Uhersko). Samotne ujo znamena schranku, nadobu. Rimarkoj: a) Jmena zemi piseme velkym pocatecnim pismenem, avsak jmena narodu vetsinou malym, protoze v mnoha jazycich neni nazev narodnosti pocitovan jako vlastni jmeno o nic vice nez nazev rasy (beloch, cernoch, mulat ap.). Presto se obcas objevuje i psani s velkymi pismeny, kterymi lze odlisit nazvy nekterych narodu nebo obyvatel od stejne znejicich obecnych slov: medo medovina, Medo Med, parto cast, Parto Part, romano roman, Romano Riman, avaro lakota, Avaro Avar apod. (Pravopisna pravidla, pokud nemaji vliv na vyslovnost, jsou pouze doporucena, nikoliv povinna, protoze se jedna jen o papirovou zalezitost .) b) misto Danujo Dansko muzeme rici Danlando (zeme Danu), podobne se pouziva i Pollando (Polsko). c) Priponu -uj- pouzivame jen tam, kde zeme dostala jmeno podle obyvatel: polo - Polujo Polsko; bulgaro - Bulgarujo Bulharsko. Jsou pripady, kdy zakladni vyznam oznacuje zemi a obyvatele se odvozuji priponou -an-: Kanado - kanadano Kanadan; Maroko - marokano Marocan; Brazilo - brazilano Brazilec; Irlando - irlandano Irsko - Ir; Islando - islandano Islandan. d) Nekteri esperantiste pouzivaji, zejmena na adresach ve styku se zahranicim, misto pripony -uj- priponu -i-, protoze tento tvar je blizsi mezinarodnim navum zemi: Italio, Au^strio. Francio apod. e) Misto zkratky USA za Spojene staty americke se v esperantu vzilo zkratkove slovo Usono (USN - Unuig^intaj S^tatoj Nordamerikaj) i jeho odvezeniny: usonano American (obyvatel USA), ale: amerikano American (obyvatel svetadilu). 5. Po predlozkach, ktere konci samohlaskou (de, pri, c^e apod.), muze mit clen la podobu l' (l s odsuvnikem), napr.: de l' misto de la. Vyskytuje se to zejmena v basnich, kde lze jeste odsunout u podstatnych jmen koncovku -o: En la junulara rond' estas mia tuta mond'. EKZERCOJ 1. Naucte se pisen En la junulara rond' nazpamet. 2. Doplnte si seznam probranych predpon a pripon. U kazde pred- pony a pripony uvedte vhodny priklad. 3. Prelozte: Cukr je v cukrence, uhli je v uhlaku, polevka je v polevkove mise a pribory jsou v priborniku. Mame tri hosty: jeden je z Bulhar- ska, je Bulhar, dva jsou Kanadane z Kanady. Z cukru a mouky se delaji dobre sladke veci. Mam rad sladkosti: moucniky a cu kro- vi. Karel ji v zavodni jidelne, je spokojen, naji se vzdy dosyta. Otec dnes dostal dva dopisy od esperantistu z Japonska a Bra zilie. Japonci odpovi jeste dnes, Brazilci zitra. 4. Odpovezte na otazky: Kiu estis en la g^ardeno? Kion legis la patro? C^u li longe legis? Kia li estis? Pri kiuj landoj oni skribas en la gazeto MONATO? Kion legis Enjo? Kion s^i faris poste? Kion konstruis la knabinoj? Kiuj bestoj dormetis apud ili? Kiu soifis? Kion s^i petis de l' avo kaj por kio? Kiu kantis, c^u Eva au^ Anna? De kiu s^i lernis la kanton? Kie lernis Joc^jo la kanton? Kio estas pordeto kaj kio estas pordego? Anekdoto TRE PRECIZA RESPONDO Instruisto: Kiu scias, kiom da haroj havas la kato? (La tuta klaso silentas.) Kiu respondos al mi tiun c^i solan demandon, ricevos unuon. Lernanto: La kato havas 763 689 harojn. Instruisto: Hmm... de kiu vi scias la nombron tiel precize? Lernanto: Pardonu, sinjoro instruisto, sed tio estas jam ...la dua demando. Proverbo Ega nubo, eta pluvo. DEK-KVARA LECIONO KIOMA HORO ESTAS? Patro (avo de Eva): Enjo, kioma horo estas? Eva: La sesa; estas precize la sesa, aveto. Avo: Ho, c^u jam la sesa? Kiel rapide pasas la tempo! Enjo, c^u vi scias, el kiom da minutoj konsistas unu horo? Eva: Unu horo konsistas el sesdek minutoj, unu minuto konsistas el sesdek sekundoj. Avo: Kiel oni nomas dek kvin, tridek kaj kvardek kvin minutojn? Eva: Dek kvin minutoj estas unu kvarono de horo au^ kvaron horo; tridek minutoj estas du kvaronoj au^ unu duono de horo au^ duonhoro; kvardek kvin minutoj estas tri kvaronoj de horo. Avo: Tre bone. Kion faras dudek kvar horoj? Eva: Dudek kvar horoj faras tagnokton, la tagnokto konsistas el tago kaj nokto. Avo: Kiel oni nomas la partojn de la tago? Eva: La partoj de la tago estas: mateno, antau^tagmezo, tagmezo, posttagmezo kaj vespero; je la dudek-kvara horo estas noktomezo. Avo: Kiel oni salutas matene, vespere kaj tiel plu? Eva: Matene oni salutas Bonan matenon! ; la tutan tagon Bonan tagon! au^ Saluton! ; vespere Bonan vesperon! Antau^ ol iri dormi, mi deziras al c^iuj familianoj Bonan nokton! Avo: Kion vi faras matene, Enjo? Eva: Matene mi lavas min, mi kombas min kaj mi vestas min. Avo: C^u vi lavas, kombas kaj vestas ankau^ Pec^jon? Eva: Ne, Pec^jon lavas, kombas kaj vestas la panjo mem, sed Anjo jam lavas sin mem, kombas sin mem kaj vestas sin mem. Avo: Nu jes, Anjo jam estas granda ... Enjo, vi estas malgranda sag^ulino, vi tre bone respondis c^iun mian demandon. (Eva hontas pro la lau^do de l' avo.) Nu, ne hontu, karulino mia! Vi estas lau^dinda lernantino! Maria: Pac^jo, c^u ankau^ mi povas demandi nian sag^ulinon pri io? ... Enjo, kiel oni devas g^uste diri: sep kaj ok estas au^ faras dek tri? Eva: Oni povas diri au^ estas au^ faras, g^usta estas tio kaj tio c^i. Maria: Ho vi sag^ulino! Nek tio nek tio c^i estas g^usta; oni devas diri dek kvin! Avo, Maria kaj Eva kore ridas: Ha, ha, ha... Joc^jo venas kaj deklamas: Unu ridemulo kaj du ridemulinoj estas tri geridemuloj au^ faras tri geridemulojn; tio estas fakto! Maria: Ni estas ridemaj, sed vi estas ridinda parolemulo. Avo: Lasu lin, li estas gaja knabo. Joc^jo: Ne koleru, sag^a ag^ulino. C^u vi volas au^skulti ruzan leteron, kiun skribis al sia kara pac^jo mia amiko el Kosice? Jen la letero de la ruzulo: Kosice, la 2-an de junio 19.. Kara pac^jo! Hodiau^ estas dimanc^o kaj mi skribas al vi leteron. Lunde mi metos g^in en la leterkeston. Marde vi g^in ricevos. Mi esperas, ke vi respondos al mi merkrede. Se mi j^au^de ne ricevos de vi monon, mi vendrede forveturos per vagonaro kaj sabate mi estos jam hejme. Kore vin salutas via dankema filo Oto. Avo: Similajn leterojn skribas c^iuj studentoj, ankau^ mi ilin siatempe skribis. Nu, ni iru vespermang^i; sed antau^ ol mang^i ni lavu al ni la manojn...Joc^jo, per sapo kaj broso, c^u vi komprenas? Novaj vortoj ag^ulino starenka al si si, sobe al sia (k) svemu antau^ ol iri dormi pred spanim antau^ ol mang^i pred jidlem broso kartac dankema vdecny deklami deklamovat esperi doufat forveturi odjet gaja vesely gramatikisto znalec mluvnice g^uste spravne; prave honti stydet se kara drahy karulo drahousek kesto skrinka koleri zlobit se kombi cesat konsisti skladat se lasi nechat lau^di chvalit lau^dinda chvalyhodny lavi myt, prat mateno rano, jitro mem sam minuto minuta noktomezo pulnoc parolema povidavy pasi minout prokrasti odkladat ridema smavy ridemulo smisek ridinda smesny ruza vychytraly ruzulo chytrak, lisak sag^a moudry sag^ulino zde: chytre devce sag^ulo mudrc sapo mydlo se jestlize, -li sekundo sekunda, vterina sian sveho, svuj siatempa sveho casu simila podobny sin se, sebe sin mem sam sebe tagmezo poledne vagonaro vlak vagono vagon, vuz vespermang^i veceret vesti obleci GRAMATIKO 1. Pripona -ul- znamena zivou bytost s vlastnosti vyjadrenou kmenem: bona dobry, bonulo dobrak; sag^a moudry, rozumny, chytry, sag^ulo mudrc, rozumny, chytry clovek; forta silny, fortulo silak; ridi smat se, ridema smavy, usmivavy, ridemul(in)o smisek; ruza vychytraly, lstivy, ruzulo chytrak, ruzulino chytracka. Samotne ulo znaci chlap, muzsky, individuum, slovo ulino znamena zenska. 2. Pripona -ind- znamena hodny ceho: lau^di chvalit, lau^do chvala, lau^dinda chvalyhodny; ridi smat se, ridinda smesny. Pouziva se i samostatne inda je: homo inda je lau^do clovek hodny chvaly. 3. Zvratne zajmeno. Esperanto ma zvratne zajmeno si. Na rozdil od cestiny se ho uziva jen v 3. osobe jednotneho i mnozneho cisla; u ostatnich osob se pouziva zajmeno osobni. 1. mi lavas min myji se ni lavas nin myjeme se 2. vi lavas vin myjes se vi lavas vin myjete se 3. li lavas sin on se myje ili lavas sin myji se s^i lavas sin ona se myje g^i lavas sin ono se myje Zajmeno zvratne se pouziva jen tehdy, je-li podmetem i predmetem taz osoba nebo vec, t.j. ma-li zajmeno vyznam sam sebe - sin mem: Matka (podmet) myje holcicku. (predmet) Matka (podmet) myje sebe. (predmet) Patrino lavas knabineton. Matka myje holcicku. Patrino lavas s^in. Matka ji myje. (tu holcicku) Patrino lavas sin. Matka se myje. (sebe) Patrino lavas sin mem. Matka myje sama sebe. Spojenim slovesa predmetoveho (myt) se zvratnym zajmenem (se) vznika sloveso zvratne (myt se); nektera slovesa v cestine maji u sebe stale toto zajmeno a jsou jen zvratna (smat se, bat se apod.). Esperanto jen zvratna slovesa nema. Eva se cese. Koho cese? Sama sebe. Proto: Eva sin kombas. Ale: Eva se smeje. Eva ridas. Josef se obleka. Koho obleka? Sam sebe. Proto: Jozefo sin vestas. Ale: Josef se raduje (ma radost, tesi se), ze... Jozefo g^ojas, ke ... Vidime, ze ceska jen zvratna slovesa se prekladaji do esperanta slovesy nezvratnymi: smat se ridi, bat se timi, radovat se g^oji, ptat se demandi. V cestine se stava, ze nektera predmetova slovesa po pridani zvratneho zajmena zcela meni svuj vyznam, a museji se proto prekladat jinym slovesem: mit havi, mit se farti (darit se); objevit trovi, malkovri, objevit se aperi; hadat diveni, hadat se kvereli, disputi apod. 4. Zvratne zajmeno privlastnovaci je v esperantu sia: Take se pouziva jen ve 3. osobe jednotneho i mnozneho cisla, a to tehdy, kdyz je vlastnik totozny s podmetem vety. V 1. a 2. osobe pouzivame privlastnovaci zajmena mia, via, nia. 1. mi amas mian patron ni amas nian patron miluji sveho otce milujeme sveho otce 2. vi amas vian patron vi amas vian patron milujes sveho otce milujete sveho otce 3. li,s^i,g^i amas sian patron ili amas sian patron (on, ona, ono) miluji sveho otce miluje sveho otce Rozlisujte: Petro amas sian patron. Petr miluje sveho otce. Petro amas lian patron. Petr miluje jeho otce (otce jineho cloveka). Poznamka: V posledni dobe pod vlivem anglictiny a nemciny pronika i do hovorove cestiny zapadni pouzivani privlastnovacich zajmen, bohuzel i z televizni obrazovky: miluji mou matku, ty milujes tvou babicku, milujeme naseho dedecka, vic pro vase pradlo udelat nemuzete, zadejte ve vasi lekarne, kdy mame pravo kritizovat nase rodice? apod. Tento zpusob je ve spisovne cestine hrubou chybou. Pokud esperantiste pouzivaji nespravne matersky jazyk, byvaji snadno tercem kritiky ( propagujes mezinarodni jazyk a vlastni neumis! ), proto dbejte na spravnou cestinu: miluji svou matku, ty milujes svou babicku, milujeme sveho dedecka, vic pro sve pradlo udelat nemuzete, zadejte ve sve lekarne, kdy mame pravo kritizovat sve rodice? EKZERCOJ 1. Zapiste si do sveho seznamu dalsi pripony -ul- a -ind-. 2. Prelozte. Silny clovek je silak; kdo je slaby, je slaboch. Kdo rad pracuje, je pracovity; kdo je pracovity, je pracant . pracovity clovek je hoden chvaly. Josef rad zertuje. Kdyz vypravuje, vsichni se vzdy smeji. Ale on neni smesny. Je velky dobrak. Otec ma rad jeho zerty. Kdo rad povida, je povidavy. Videl jste meho bratra? Vaseho bratra jsem nevidel, videl jsem jejiho bratra a sveho bratra. Vidim svou matku. Vidis take svou matku? On svou matku nevidi. Eva a Anna slysi sve rodice. Eva se cese, Anna se obleka. Sestry se cesou a oblekaji. Uz se oblekas? Anna se boji, boji se psa. Eva se ho neboji, hraje si s nim a smeje se. Vy jste si koupil knihu? Oni si koupili noviny. Ptam se. Ptam se te. Otec se pta tebe, ne me. Ptam se sam sebe: Co je dobre? 3. Odpovezte na otazky: Kion vi faras matene? Je kioma horo vi dimanc^e matenmang^as, tagmang^as kaj vespermang^as? Kion vi matenmang^as? Kion vi faras antau^ ol mang^i? Je kioma vi iras dormi? Kiel vi salutas antau^ ol iri dormi? Kioma horo estas nun precize? Al kies patro la studento skribis la ruzan leteron? En kiu tago li skribis kaj en kiu tago li forsendis la leteron? Kion li bezonis? En kiu tago li volis havi la monon? C^u vi opinias, ke la kara pac^jo sendis al sia dankema fileto la monon? Anekdoto BONA GRAMATIKISTO Instruistino: Kiu tempo estas tio: mi lavas min, vi lavas vin, li, s^i, g^i lavas sin; ni lavas nin, vi lavas vin, ili lavas sin. Lernanto: Mateno, sinjorino instruistino. Proverbo Ne prokrastu g^is morgau^, kion vi povas fari hodiau^. DEK-KVINA LECIONO MALAGRABLA AFERO, KIU BONE FINIG^IS Mirko Dub estas amiko de Joc^jo. Ili estas samklasanoj kaj sidas en la sama benko. Mirko estas bona knabo, sed iom facilanima, kiel ni tuj vidos. Ili estas en la klaso kaj la instruisto g^uste kontrolas la hejman taskon el matematiko. Instruisto: Dub, montru al mi vian ekzercon! Mirko (s^ajnigas kelkan tempon, ke li serc^as sian kajeron, poste li senkulpigas sin): Pardonu, sinjoro instruisto, mi forgesis la kajeron hejme. I.: C^u vi skribis la taskojn? M.: Jes, la taskon mi skribis hierau^ vespere, sed poste mi forgesis meti la kajeron en la aktujon. I.: Alportu la aktujon! (Dub alportas la aktujon kaj metas g^in sur la tablon.) Elprenu la librojn kaj la kajerojn! (Dub lau^ ordono metas siajn lernilojn sur la tablon. La instruisto prenas unu el la kajeroj en la manon kaj trankvile diras:) Jen via matematika kajero! Montru al mi la ekzercon! M.: Mi, sinjoro instruisto, mi, pardonu, sed mi ... ne skribis la ekzercon ... (Hooo! La tuta klaso montras lau^te sian surprizon.) I.: Mirko, honesta homo ne agas tiel. Donu al mi vian Personan Notlibron! (Li enskribas noton por la gepatroj de Dub kaj re donas al li la Notlibron.) Sidig^u! Mirko Dub, lia amiko Joc^jo kaj lia samklasanino Blanka survoje el la lernejo. M.: Mil diabloj! Malagrabla afero; sed de kie li sciis, ke mi ne skri- bis la ekzercon? B.: Longjara praktiko, Mic^jo! Tion li flaras ! J.: Mirko, kiam li donis al vi la kajeron kaj diris: Montru al mi la taskon! c^u vi scias, ke vi unue palig^is kaj poste verdig^is kaj fine rug^ig^is? M.: Mil diabloj, jes, mi sentis tion. Kaj kiam la patro tralegos la noton, mi bluig^os ... B.: ... kaj poste vi flavig^os... J.: ... kaj je la fino vi farig^os perfekta c^ielarko ... vi c^ielarkig^os ... tio estas fakto! (Blanka kaj Joc^jo ridas, ec^ la malfelic^a Mirko - mil diabloj! - ridetas.) G^is revido, Mic^jo! M.: G^is revido, Joc^jo kaj Blanjo! Fartu bone! La sekvantan tagon survoje en la lernejon. J.: Saluton, Mirko! M. (bonhumore): Saluton, Joc^jo! J.: S^ajnas, ke la kapo de via familio estis pardonema, via vango koloro estas tute normala; kion li flustris al vi? M.: La noto igis lin unue kolera, kaj kiam li denove ig^is trankvila, li diris: Rakontu, kio okazis! Mi do rakontis kaj rakontis c^ion. Kiam mi silentig^is, pac^jo seriozig^is kaj diris: Vi estas dek-ses-jara studento, do preskau^ matura juna viro, sed vi kondutas kiel ses-jara knabac^o. Mi nur kapablis diri: Jes, pac^jo, vi pravas. Kaj poste pac^jo parolis jam kiel kutime. J.: Kaj vi estas je unu sperto pli ric^a. Tio estas fakto. M.: Dankon por tia sperto. Mil diabloj, neniam plu mi faros tian stultaj^on! Nu, fino bona, c^io bona. Gazetanoncoj Mi deziras korespondi kun gekamaradoj c^iulandaj kaj inters^ang^i ilustritajn gazetojn. Skribu al s-ro I.K.Samoh^in, Tomsk, Siberio, Rusio. Korespondi kun la tuta mondo per leteroj kaj ilustritaj pos^tkartoj deziras: John Hartley, Liverpool, Britujo. 14- g^is 40-jaraj gesamideanoj deziras korespondi pri diversaj temoj kaj inters^ang^i ilustritajn pos^tkartojn kun la tuta mondo. Esperanto-Grupo, Sofio, Bulgario. Japana mezlernejo deziras inters^ang^i leterojn, bildkartojn, pos^tmarkojn, fotojn, gazetojn, glumarkojn, alumetskatoletojn kaj tiel plu. Skribu al: Esperanto-Klubo, Tokio, Japanujo. Inzeraty jsou sice puvodni, avsak stare a adresy jsou neuplne. Vhodne adresy pro korespondenci najdete v kazdem esperantskem casopise. Novaj vortoj afero vec, zalezitost aktujo aktovka taska) alumeto zapalka animo duse anonci oznamit anonco oznameni, inzerat arko oblouk bildkarto pohlednice blua modry bluig^i zmodrat c^ielarkig^i zbarvit se jako duha c^ielarko duha c^ielo nebe diablo dabel, cert diversa ruzny facilanima lehkomyslny farig^i stat se farti mit se fartu bone! mej se dobre! finig^i skoncit fino konec flustri septat g^is revido na shledanou g^uste prave, spravne honesta cestny, poctivy humoro nalada igi delat (neco nejakym) ig^i stat se (nejakym, neci m) inters^ang^i vymenit kajero sesit kapabla schopny karto listek klaso trida konduti chovat se kontroli kontrolovat kulpo vina kutimi byt zvykly lau^ podle marko znamka matura zraly noto zde: poznamka ordono rozkaz pardonema milosrdny Persona Notlibro zakovska knizka pliric^ig^o obohaceni pos^to posta redoni vratit ric^a bohaty sekvi nasledovat sekvo nasledek senkulpigi omluvit senti citit serc^i hledat seriozig^i zvaznet sidig^u sedni, sednete si silenti mlcet silentig^i zmlknout skatolo krabice sperta zkuseny stulta hloupy stultaj^o hloupost surprizo prekvapeni survoje cestou, na ceste s^ajni zdat se s^ajnigi predstirat s^ang^i menit temo tema trankvila klidny vango tvar GRAMATIKO 1. Predpona re- znamena zpet, opet: doni dat, redoni vratit, dat zpet; veni prijit, reveni vratit se, prijit zpet; vidi videt, revidi opet (se) videt, shledat se: g^is revido na vi de- nou, na shledanou. Samostatne se pouzivaji slova ree (opet) a reen (zpet). 2. Priponou -ig- tvorime slovesa, jez znamenaji delat, primet, zpu sobit, aby se uskutecnilo to, co vyjadruje slovni zaklad: pura cisty, igi pura = purigi delat cistym, cistit. Maria purigas al la patro la c^apelon. Marie cisti otci klobouk. ridi smat se, igi ridi = ridigi primet nekoho k smichu, rozesmat. Jozefo ridigis la tutan familion. Josef rozesmal celou rodinu. dormi spat, igi dormi = dormigi zpusobit, aby nekdo spal, uspat. Patrinoj de c^iuj popoloj dormigas siajn infanojn per belaj kantoj. Matky vsech narodu uspavaji sve deti krasnymi pisnemi. 3. Priponou -ig^- tvorime slovesa, jez znamenaji zmenu stavu, totiz stat se, stavat se takovym nebo tim, co vyjadruje slovni zaklad: flava zluty, ig^i flava = flavig^i stavat se zlutym, zloutnout. Au^tune piroj flavig^as kaj maturig^as. Na podzim hrusky zloutnou a zraji. edzo manzel, ig^i edzo = edzig^i stat se manzelem, ozenit se. Mia frato edzig^is antau^ unu jaro. Muj bratr se ozenil pred rokem. Slova igi a ig^i jsou samostatna slovesa: Li igis kudri al si veston. Dal si usit saty. Kiam vi ig^is ano de la klubo? Kdy jste se stal clenem klubu? Slovesa s priponami -ig-, -ig^- nutno casto prekladat volne: Instruisto skribigis lernantojn dum tuta horo. Ucitel zamestnal zaky psanim po celou hodinu. Mi anig^is antau^ du jaroj. Stal jsem se clenem (pristoupil jsem za clena) pred dvema lety. EKZERCOJ 1. Prelozte: La suno igas la pirojn flavaj, ili ig^as flavaj = flavigas la pirojn, ili flavig^as; igas la prunojn bluaj, ili ig^as bluaj = bluigas la prunojn, ili bluig^as; igas la c^erizojn rug^aj, ili ig^as rug^aj = rug^igas la c^erizojn, ili rug^ig^as; igas la pomojn maturaj, ili ig^as maturaj = maturigas la pomojn, ili maturig^as. Modelo (doslovne): Slunce dela hrusky zlutymi, (ony) se stavaji zlutymi = zloutnou. 2. Odpovezte na otazky k clanku: Kies samklasano estis Mirko? C^u li estis malbona knabo? Sed kia li estis? Kion faris la instruisto? C^u Joc^jo kaj Blanka havis la ekzercon? Kiu g^in ne havis? C^u li diris al la instruisto la veron? Kion li s^ajnigis? Kion li diris al la instruisto? Kiel li agis? Kiaj estis por Mirko la sekvoj de lia nehonesta ago? Kiel kondutis la instruisto? Kio kolerigis la patron? C^u li longe koleris? Kiel kon dutis la patro? Kiel finig^is la malagrabla afero por Mirko? Kia estis la sperto por Mirko? Kion vi opinias, c^u Mirko plibonig^os post tiu c^i utila sperto? Kio ridigis ec^ Mirkon je la fino? Kiun proverbon uzis Mirko? Gazetanonco Vian infanon ni pligrand igos, kolorigos, enkadrigos por nur dek k ronoj. Centrofoto Proverbo Fino bona, c^io bona. Nejvice uzitku mi esperanto dalo na me ceste kolem sveta. Olav B. Anderson, lektor svedske univerzity v Lundu DEK-SESA LECIONO LA TRI DEZIROJ La familio Cech ripozas post tuttaga laboro. C^iuj familianoj estas en la log^oc^ambro. Eva petas Marian: Onklino, mi petas, rakontu al mi ion belan. Bone, diris Maria, mi rakontos al vi malnovan fabelon; atentu bone! S^i ekrakontas kaj la ceteraj familianoj c^esas babili kaj ankau^ ekau^skultas. Antau^ multaj, tre multaj jaroj vivis maljunulo kaj maljunulino. Ili estis tre malric^aj. Estis vintro. Ekstere silente neg^is, grandaj neg^eroj falis teren. En la sola c^ambro de la gemaljunuloj estis malvarme, c^ar la forno estis malvarma. Ec^ unu fajreron oni ne vidis en g^i. La gemal- junuloj vespermang^is terpomojn. Ili estis tre malkontentaj. La maljunulino diris: En pli fruaj, pli bonaj tempoj iradis kaj aperadis al malric^uloj feinoj kaj plenumadis iliajn dezirojn. Sed nun anstatau^ feinoj vagadas c^irkau^ la domac^o vagabondoj kaj fihomoj. Se venus al ni feino kaj volus plenumi niajn dezirojn, kion vi dezirus? demandis la maljunulo. Ho, mi bone scius, kion mi petus de s^i, respondis la maljunulino. C^e tiuj c^i vortoj la c^ambro helig^is, kaj ili ekvidis belegan feinon. S^i afable ridetis kaj diris: Karuloj, mi plenumos al vi tri dezirojn, bone pripensu kaj nur poste elektu! Sen longa pripensado la maljunulino g^oje ekkriis: Al tiuj c^i terpomoj mi deziras bongustan kolbason. Kaj en la sama momento kus^is sur s^ia telero kolbaso. Tio tre kolerigis la maljunulon kaj li ekkriis: Kia stulta deziro! La unua deziro estas for! C^u vi ne povis elpensi ion pli bonan? Kaj kolere li aldonis: La kolbaso alkresku al via nazo! Apenau^ li diris tiujn c^i vortojn, la kolbaso pendis c^e s^ia nazo. Ambau^ gemaljunuloj mutig^is de surprizo. Fine la maljunulino diris: Kun tiu c^i ac^a kolbaso c^e la nazo mi ne povas ja iradi inter la vilag^aninojn! La kolbaso tuj malaperu de mia nazo! Kaj vere! La kolbaso estis for, sed for estis ankau^ la tria deziro! La gemaljunuloj sidis denove en malluma, malvarma c^ambro kaj devis mang^i nurajn terpomojn. Eva: Onklino, tio estis bela, sed malgaja fabelo. Mi ne dezirus kolbason, mi dezirus rostitan kokidon au^ bakitan kolombidon. Onklino, c^u ankorau^ ekzistas bonaj feinoj, kiuj plenumas dezirojn de la homoj? Maria: Enjo, ili neniam ekzistis kaj ne ekzistas ankau^ nun. Joc^jo: Vi eraras, kara fratineto, ekzistas feino, kiu plenumas al c^iu c^iujn dezirojn! C^u vi volas scii s^ian nomon? Patrino: Vi certe nur s^ercas kiel c^iam; au^ c^u tio estas la enigmo? Joc^jo: Mi parolas tute serioze; s^ia nomo estas Laboro. Patro: Bonege, Joc^jo! El nia s^ercema Joc^jo farig^as sag^a viro! Joc^jo: Pac^jo, mi skribis bildkarton al samideano en Brazilo. G^i estas mia dua bildkarto eksterlanden, la unua iris Polujon. Pli poste mi skribos Hungarujon, Rusujon, Anglujon, Nederlandon, Marokon, C^inujon, Borneon kaj Au^stralion. Ho, mi volus vojag^i kiel miaj bildkartoj! Pac^jo, c^u mi povus legi al vi, kion mi skribis? C^u jes? Do au^skultu. Trebic, la 14-an de aprilo 1999 Estimata samideano! Mi trovis vian anoncon en la gazeto Heroldo de Esperanto. Mi tre volonte korespondus kaj inters^ang^us bildkartojn kun vi. Sur tiu c^i bildkarto vi vidas nian urbon, kiu havas belan arbaroric^an c^irkau^aj^on. Mi estas 17-jara frau^lo (studento) kaj studas la duan klason de teknika lernejo. Kun g^ojo kaj plezuro mi atendas vian baldau^an respondon. Samideane vin salutas Josef Cech (la pli juna) Mia adreso estas: Josef Cech, CS-674 01 Trebic, C^eh^io. Patro: Tio sufic^as. La enhavo estas bona: simpla kaj senerara. Sed Joc^jo, vi skribas, ke vi estas 17-jara; vi ig^os ja post du semajnoj nur 16-jara?! Joc^jo: Vi forgesis, pac^jo, ke la bildkarto iros Brazilon kaj kiam g^i tien venos, mi estos jam pli ol 16-jara kaj sekve mi ig^os jam 17-jara. C^u ne vere? Patro: Sed ne forgesu, ke vi ig^os 17-jara ankorau^ tutan jaron! C^u vi skribis vian adreson per presliteroj? Alie via nova bra zila amiko ne tralegos vian normalan skribon; bone memoru, tio estas kutimo inter esperantistoj! Pau^lino: Eva kaj Anna, en la liton, estas jam la nau^a! Novaj vortoj afabla laskavy alkreski prirust alie jinak apenau^ sotva aperi objevit se babili povidat si baki peci (chleb) bildkarto pohlednice c^irkau^aj^o okoli ekkrii vykriknout ekrakonti zacit vypravet ekzisti existovat elekti vybrat elpensi vymyslet enhavo obsah enigmo hadanka ero nejmensi cast neceho estimi vazit si estimata vazeny fabelo pohadka fajrero jiskra feino vila fi! fi! fuj! fihomo darebak, lump gaja vesely hela svetly helig^i rozjasnit se iradi chodit koko kohout kokido kure kolbaso klobasa kolombo holub kolombido holoube krii kricet kutimo zvyk lernejo skola litero pismeno lito postel momento okamzik muta nemy neg^i snezit neg^o snih neg^ero snehova vlocka nura pouhy plena plny plenumi splnit plezuro poteseni presi tisknout pripensi premyslet pripensado premysleni rosti peci (maso) se kdyby se venus kdyby prisla simpla prosty, jednoduchy sufic^i stacit sufic^e dost teknika technicky teknika lernejo prumyslova skola vagi toulat se vojag^i cestovat GRAMATIKO 1. Predpona ek- u sloves znamena: a) pocatek delsiho deje: rakonti vypravet, s^i ekrakontis pocala vypravet, dala se do vypraveni; dormi spat, ekdormi usnout; ridi smat se, ekridi rozesmat se, dat se do smichu; b) nahly kraticky dej: krii kricet, ekkrii vykriknout; vidi videt, ekvidi uvidet, spatrit, zahlednout. Samotne slovo ek se pouziva ve vyznamu vyzvy k zahajeni urcite cinnosti: ek! vzhuru! kupredu! jedem!; ek al la kongreso! vzhuru na kongres! 2. Pripona -er- z podstatnych jmen znamena nejmensi nebo zaklad ni cast toho, co je dano zakladem slova: neg^o snih, neg^ero snehova vlocka; fajro ohen, fajrero jiskra; mono penize, monero peniz, mince; pano chleb, panero drobek chleba; ero da viando drobek masa; ereto da sukero drobinek cukru. 3. Pripona -ad- u sloves znamena a) trvani deje: paroli mluvit, paroladi recnit; b) opakovani deje: viziti navstivit, vizitadi navstevovat. Priponou -ad- se tvori take podstatna jmena slovesna (oznacujici cinnosti): legi cist, legado cteni; kudri sit, kudrado siti; dormi spat, dormado spani, ale dormo spanek; parolado prednaseni, prednaska, projev. Porovnejte: fabriko tovarna, fabriki vyrabet, fabrikado vyroba, vyrabeni; martelo kladivo, marteli busit kladivem, tlouci, martelado buseni, tluceni; tajloro krejci, tajlori krejcovat, sit, tajlorado krejcovani, krejcovstvi, siti. 4. Pripona -id- u podstatnych jmen znamena potomka, mlade: hundo pes, hundido stene; kato kocka, katido kote; kolombo holub, kolombido holoube; koko kohout, kokido kure; fis^o ryba, fis^idoj rybi poter; rano zaba, skokan, ranido pulec; branc^o vetev, branc^ido ratolest; planto rostlina, plantido sazenice; reg^o kral, reg^ido kralevic; Primislido Premysluv potomek, Premyslovec. Pripona ido jako samostatne slovo: La mito diras, ke la c^eh^oj estas idoj de la prapatro C^eh^o. Baje pravi, ze Cesi jsou potomky praotce Cecha. Tigrino kun c^iuj siaj idoj. Tygrice se vsemi svymi mladaty. Poznamka: Podle Kosmovy kroniky se nas praotec jmenoval Boemus a Cechy Boemia. Take v esperantu se Cechy jmenuji Bohemio a jejich obybatele bohemoj, zatimco C^eh^io je oznaceni pro vsechny ceske zeme, tedy vcetne Moravy a ceske casti Slezska. Historicky je Bohemio pozustatkem po keltskem kmeni Boju, kteri obyvali nase uzemi pred Slovany (Bohemio = Bojo-hejmo, domov Boju). Takze vyse uvedena veta by vlastne mela znit: La mito diras, ke la bohemoj estas idoj de la prapatro Bohemo. 5. Predpona fi- znamena opovrzeni, rozhorceni: homo clovek, fihomo darebak, lump; konduti chovat se, fikonduti chovat se pohorslive; fiaj^o oskliva, ohavna vec, darebactvi. Samotne fi znaci citoslovce: fi! fuj! fi al vi! hanba tobe! 6. Ve vetach, v nichz smer pohybu je urcen smerovym n, lze pred lozku en vynechat: Mi vojag^as en Polujon. Cestuji do Polska. Mi vojag^as Polujon. Smerove n pridavame take k prislovcim, napr: mi iras hejmen jdu domu, neg^eroj falas teren snehove vlocky padaji k zemi (na zem), mi skribas eksterlanden pisi do ciziny. 7. Zpusob podminovaci ma koncovku -us: 1. mi laborus pracoval bych 2. vi laborus pracoval bys 3. li laborus pracoval by s^i laborus pracovala by g^i laborus pracovalo by 1. ni laborus pracovali bychom 2. vi laborus pracovali byste pracovali by 3. ili laborus pracovaly by pracovala by Podobne: mi volus mang^i chtel bych jist, vi volus mang^i chtel bys jist, li volus trinki chtel by pit, s^i volus ludi chtela by hrat; se mi laborus kdybych pracoval, se vi laborus kdybys pracoval, se li laborus kdyby pracoval atd. - viz vety podminkove, lekce 20. EKZERCOJ 1. Prelozte: Je vecer. Mam hlad. Jim kousek uzeneho masa a kus chleba. Snim vsechno. Na taliri nezustane ani drobinek chleba. Jidavam v sedm hodin. Po veceri poslouchavam zpravy nebo citavam novi ny. Mam stary aparat. Velmi rad bych si koupil novy. Kdybych (se) mel dost penez, koupil bych si novy. Sestra ma pekne stene a hrave kotatko. Hrava si s nimi. Casto se rozesmeje a smeje se dlouho. 2. Odpovezte na otazky k clanku: Kion rakontis Maria? Kiu au^skultis? Pri kiu rakontis Maria? Kion faris la gemaljunuloj? Kiu aperis al ili? Kiom da deziroj ili povis diri? Kion deziris la maljunulino? Kion ekkriis la mal- junulo? Kiaj ig^is la gemaljunuloj? Per kiuj vortoj malaperigis la maljunulino la kolbason de sia nazo? Kian utilon alportis al ili la feino? Kiel nomig^as la plej bona feino? Kiu ekkorespondis kun eksterlandaj samideanoj? Kien li skribis unue kaj poste? Kia kutimo estas inter esperantistoj? Enigmo Kio estas tio? Dum la tago ni sidas sur g^i, dum la nokto ni kus^as sur g^i, matene ni per g^i purigas al ni la dentojn. (osorbtned-otil-og^es) Anekdoto Eva: Onklino, en kiu monato naskig^as (narodit se) la plej mal multaj c^inoj (Cinan)? Onklino: Kiel mi povas tion scii? C^u vi scias tion? Eva: En februaro, c^ar ... Onklino: Ho, mi jam scias, vi ruzulineto. Proverbo Kia estas via laboro, tia estas via valoro. DEK-S EPA LECIONO PRINT EMPA FESTO Patro: Joc^jo, kion vi skribas? Jozefo: Hejman taskon, pac^jo. Patro: Pri kio temas? Jozefo: Pri nia printempa festo. C^u mi povas lau^tlegi g^in al vi? Patro: Bone, legu, mi au^skultas. Jozefo: Sed g^i estas longa! C^iujare, komence de majo, okazas en nia urbo printempa festo. Dum g^i oni festas la datrevenon de la fondig^o de nia urbo. G^ojaj kaj gajaj estas tiuj c^i tagoj en nia urbo. Jam dum la ves- pero antau^ la festotago regis c^ie bonhumoro, c^efe inter la junu- laro. Dum la antau^aj tagoj ili jam kolektis multe da brulaj^o: mal- novajn balailojn, barelojn, meblojn, nu c^ion, kio brulas kaj en la mastrumado ne plu estas bezonata. La kolektitan brulaj^on oni por- tis sur proksimajn altaj^ojn kaj montetojn. Post la 21-a horo ili ek- bruligis la amasojn kaj baldau^ la tuta urbo estis borderita per brulantaj kaj lumantaj fajroj. La skoltoj el nia urbo arang^is spe- cialan tendarfajron, c^e kiu ili kantis, deklamis kaj ludis. Ili pre- zentis ankau^ diversajn skec^ojn. De malproksime estis au^deblaj iliaj kantoj. Tri skoltoj akompanis la kantadon per gitaroj. Pli ol du semajnojn ili ekzercis en sia klubejo la kantotajn kaj ludotajn kantojn. Frumatene de la festotago mars^is tra la stratoj de la urbo ka- peloj kaj vekis la dormantajn log^antojn per gajaj mars^melodioj. Je la 9-a horo ekiris festa procesio, kaj pli ol unu horon movig^is la mars^antaro al la urboplaco. Mars^is kelkmiloj da festantoj. Inter ili c^efe gejunuloj kaj centoj da uniformitaj anoj de diversaj organizaj^oj kaj societoj: fajrobrigadistoj en dej^orunifeormoj, skoltoj, gekuracistoj kaj flegistinoj en blankaj vestoj, futbalistoj, hokeistoj kaj ceteraj sportistoj en klubvestoj, multaj personoj en multkoloraj popolaj kostumoj de nia regiono. Ili svingis flagojn kaj skandis diversajn sloganojn. Vere, bunta, plac^a spektaklo. C^iu mars^anta grupo skandis iun sloganon. Al mi plej multe plac^is la kantantaj kaj dancantaj folkloraj grupoj, kiuj dum la mars^o prezentis popolajn dancojn kaj kantojn. La mars^antaron akompanis dekoj da veturiloj, per kiuj la diversaj grupoj prezentis sin kaj sian agadon. Sur iuj veturiloj oni montris ankau^ scenojn pri la historio de nia urbo kaj sur aliaj la nuntempajn atingojn. La multnombra mars^antaro haltis sur la placo antau^ la urbo- domo. Eksonis la himno. Post la himno oni elflugigis centojn da ko- lomboj. Tuta nubo da flugantaj kolomboj levig^is super la kapojn de la rigardantoj. La festparoladon faris la urbestro. Li parolis pri la historio de nia urbo. Li tus^is la diversajn malfacilajn etapojn, kiujn la log^antaro dum la multjara historio devis trapasi. Sed li parolis ankau^ pri la nuntempo kaj menciis c^ion, kion la log^antoj de nia urbo atingis, kaj dankis ilin. En kelkaj frazoj li ankau^ diris, kio estos ankorau^ farenda, por ke nia urbo farig^u ankorau^ pli bela kaj g^iaj log^antoj pli felic^aj. Fine li deziris al c^iuj an- korau^ ankorau^ gajan kaj g^ojan travivon de la festotago. La festotago finig^is per dancamuzoj. Sur la placoj kaj en restoracioj ludis diversaj kapeloj por dancado. Kaj la kulmino estis noktomeze granda artfajraj^o. La c^i-jara festo finig^is, kaj ni jam kun plezuro atendas la venontjaran. Jozefo: Nu, pac^jo, kiel vi klasifikus la taskon? Kian noton vi donus al mi? Patro: Vi estas bonkora knabo, Joc^jo, en tiu c^i kazo la noto ne estas tiel grava. Jozefo: Pac^jo, c^u vi scias, ke la brazila samideano jam respondis al mi? Per aerpos^to. Patro: Tio estas en ordo. La unua pos^tkarto de samideano estas c^iam tuj respondenda. Legu al mi, kion li skribas. Rio de Janeiro, la 26-an de aprilo 19.. Estimata samideano, kun granda g^ojo mi ricevis kaj legis vian bildkarton. En Brazilo ni bone konas vian malgrandan, sed gravan landon en la koro de Eu^ropo. Ni importas multajn mas^inojn, au^tomobilojn kaj mo- torciklojn el via lando. Sur la bildo de tiu c^i pk. vi vidas la sta- dionon, en kiu ludis antau^ kelkaj jaroj c^eh^a futbala trupo. Ili ludis tre bone kaj gajnis 1:0. Mi petas, sendu al mi bildon de via c^efurbo Prago. La brazilaj esperantistoj konas vian landon ankau^ tial, c^ar la fondinto de la brazila Esperanto-movado, Francisko Valdomiro Lo- renz, estis c^eh^o. Li estis au^toro de la unua lernolibro de Esperanto por c^eh^oj en 1890, poste li elmigris al Brazilo kaj tie li dau^rigis sian laboron por la internacia lingvo. Kore vin salutas via brazila amiko J. Gomes Oliveira Novaj vortoj aero vzduch aerpos^to letecka posta amaso hromada artfajraj^o ohnostroj au^debla slysitelny au^denda voc^o hlas, ktery musi byt slysen balai mest balailo koste, smetak bezonata potrebny borderi lemovat borderita lemovany brulanta horici bunta pestry c^efo sef, vedouci c^efurbo hlavni mesto danci tancit dancanta tancici dej^ori konat, mit sluzbu dej^or-uniformo sluzebni uniforma delegito delegat doloro bolest eksoni zaznit ellasi vypustit fajrobrigado hasicsky sbor festa slavnostni festanto oslavujici fiera hrdy, pysny flago vlajka flegi osetrovat flugi letet fluganta leici forta silny grupo skupina himno hymna homaro lidstvo kapelo kapela kazo pripad klasifiki klasifikovat klubovesto klubovni dres kolekti sbirat komencig^i zacit se komprenebla pochopitelny konservi zachovat kostumo kroj kuraci lecit kuracisto lekar levig^i zvednout se log^i bydlet log^anto obyvatel mars^i pochodovat mars^antaro pruvod mastro hospodar mastrumo hospodarstvi, domacnost mas^ino stroj milico milice milito valka miskompreni spatne pochopit miskompreno nedorozumeni monto hora noto poznamka nubo mrak okupo zamestnani ordo poradek pajlo slama partio strana (politicka) pioniro prukopnik placo namesti plac^a libivy pos^tkarto (pk.) korespondencni listek proksimume priblizne rajto pravo rajti mit pravo regi vladnout regiono kraj revoki privolat zpet rigardanto divak rubando stuha, pas servi slouzit signifi znamenat skandi skandovat skolto skaut slogano heslo societo spolek soleno slavnost soni znit spektaklo podivana strato ulice svingi mavat transira prechodny tribuno tribuna trupo muzstvo, druzstvo veki budit videbla viditelny voc^o hlas voki volas uniformita uniformovany unu al nulo 1:0 GRAMATIKO 1. Esperanto ma nekolik slov tvorenych priponou -um-, ktera nema urcity vyznam; proto je nutno se temto slovum naucit kazdemu zvlast: proksime blizko, proksimume priblizne, asi; aero vzduch, aerumi vetrat; plena plny, plenumi splnit (ale: plenigi naplnit); gusto chut, gustumi ochutnat; malvarma studeny, chladny, mal varmumi nastydnout, nachladit se; kolo krk, kolumo limec; plando cho- didlo, plandumo podrazka; kalkano pata, kalkanumo pod patek; pendi viset, pendumi obesit (ale: pendigi povesit, zavesit); kruco kriz, krucumi ukrizovat; butono knoflik, butonumi zapnout na knofliky aj. Jak vidite, jedna se vetsinou o druhotny, preneseny vyznam (casto vyjadrujici cast odevu prilehajici k casti tela, zpusob zapinani spi nadlem, zpusob popravy ap.). Samotna slova umo, umi, umaj^o jsou nekdy pouzivana v literature na vyjadreni rozpaku a neschopnosti se vymacknout , asi jako ceske tentononc, jaksi, takove to tamto apod. 2. Priponou -ist- tvorime podstatna jmena, ktera znamenaji a) povolani: traktoristo traktorista, instruistino ucitelka; b) sportovce: hokeisto hokejista, s^akisto sachista; c) stoupence hnuti nebo uceni: esperantisto esperantista, ko munisto komunista, anarh^isto anarchista, fas^isto fasista; 3. Priponou -ism- (cti -ism-, nikoliv -izm-) tvorime podstatna jmena, ktera znamenaji uceni, hnuti, filozoficke a umelecke smery apod.: kapitalismo kapitalizmus, socialismo socializmus, darvinismo darwinizmus, aristotelismo aristotelizmus. Rimarko 1: Obe predchazejici pripony se pouzivaji i jako pridavna jmena prekladana do cestiny stejne, avsak v esperantu se rozlisuje podle smyslu: socialista partio socialisticka strana (sklada se ze socialistu), socialisma lando socialisticka zeme (vladnouci rezim je socialismus, ale ne vsichni obyvatele jsou jeho stoupenci). Rimarko 2: Pripony -an- a -ist- maji temer totozny vyznam pri oznaceni stoupence hnuti, uceni nebo smeru; rozhoduji vetsinou zvyklosti prevzate z narodnich jazyku nebo duvody vyslovnostni: kristano, luterano, husano (=husita), islamano - kalvinano x kalvinisto, budhano x budhisto, respublikano x respublikisto. Obvykle je forma s -ist- pocitovana jako aktivnejsi (ne pouhy stoupenec, nybrz bojovnik). Rimarko 3: U opernich hlasu se pouziva v esperantu pripona -ul-, protoze se jedna o vlastnost hlasivek, nikoliv o profesi: tenorulo tenorista, basulo basista, baritonulo barytonista, sopranulino sopranistka, aldulino = kontraltulino altistka. 4. Pripona -ebl- znamena moznost toho, co je naznaceno slovnim za kladem; tvori se ji od sloves pridavna jmena majici zpravidla tyz vyznam jako v cestine pridavna jmena na -telny: vidi videt, videbla viditelny; legi cist, legebla citelny; mang^i jist, mang^ebla jedly; trinki pit, trinkebla pitny. Stejne lze odvozovat prislovce: videble viditelne, legeblem citelne atd. Samotne slovo ebla znamena mozny, slovo eble znaci mozna, snad: tio ne estas ebla to neni mozne; eble li eraras mozna se myli; kiu ebligis tion al vi? kdo vam to umoznil? igi ebla = ebligi (u)cinit moznym, umoznit. 5. Priponou -end- se tvori od sloves pridavna jmena znacici nutnost: la fakturo estas pagenda faktura je splatna (musi byt zaplacena) letero estas respondenda na dopis je nutno odpovedet skribenda rakonto povidka, ktera musi byt napsana 6. Predpona mis- u sloves znamena chybne, nespravne, spatne: kompreni rozumet, miskompreni nesprabne rozumet, neporozu met, nepochopit; miskompreno nedorozumeni; au^di slyset, misau^di preslechnout, nerozumet; uzi uzit, misuzi zneuzit, misuzo zneuziti. Samotne misa znamena chybny, spatny: misa j^eto chybny hod, hod vedle; konduti mise chovat se nevhodne, az bidne; misulo hrisnik, darebak. 7. Pridavna jmena slovesna znamenajici cinnost a podstatna jmena slovesna znamenajici cinitele tvori se v esperantu od kmenu slo vesnych temito priponami: -anta, -inta, -onta; -anto, -into, -onto. Parolanta homo estas parolanto. Mluvici (recnici) clovek je recnik. Parolinta homo estas parolinto. Promluvivsi clovek je recnik. Parolonta homo estas parolonto. Clovek, ktery bude mluvit, je recnik. K podstatnym jmenum slovesnym pridavame i dalsi predpony a pripony: lerni ucit se, lernanto zak, lernantino zakyne, gelernantoj zaci a zakyne, lernantaro zactvo. Rimarkoj: a) Priponu -ant- zname z cizich slov: praktikant - kdo praktikuje; simulant - kdo simuluje; rebelant - kdo rebeluje. Dokonce jsme ji prevedli i na nektera ceska slova (mudrlant, pracant). b) Esperantske pripone -anta odpovida ceska pripona -(i)ci; esperantske pripone -inta odpovida ceska pripona -(v)si; pro esper. priponu -onta nema cestina odpovidajici priponu, avsak muzeme ji vyjadrit slovy hodlajici, majici, pred apod. (parolonta - hodlajici mluvit, majici mluvit, pred mluvenim). c) Srovnejte koncovky casu -as, -is, -os s priponami . . . . . . . . . -ant-, -int, -ont; u obou znaci a pritomnost, i minulost, o budoucnost. Je tedy parolanto recnik, ktery ted mluvi. parolinto recnik, ktery jiz mluvil. parolonto recnik, ktery bude mluvit nebo ma mluvit nebo se chysta mluvit. d) Tyto poznamky plati obdobne take pro nasledujici pridavna jmena slovesna a podstatna jmena slovesna. 8. Pridavna jmena slovesna znamenajici trpny stav a podstatna jme na slovesna znamenajici trpnou osobu se tvori v esperantu od kmenu slovesnych temito priponami: -ata, -ita, -ota -ato, -ito, -oto. Kaptata homo estas kaptato. Chytany clovek je psanec (uprchlik). Kaptita homo estas kaptito. Chyceny clovek je zajatec. Kaptota homo estas kaptoto. Clovek, ktereho se chystaji chytat, je budouci psanec a mozna i zajatec. Rimarkoj: a) Vsimnete si, ze -at- vyjadruje cinnost, ktera prave probiha a trva (cloveka chytaji, takze nyni utika); -it- oznacuje cinnost, ktera uz probehla a my nyni pozorujeme jeji vysledek (cloveka chytili, takze nyni je v zajeti); -ot- znaci cinnost, ktera jeste nezacala, ale je planovana, vyjadruje tedy umysl (cloveka se chystaji chytat, takze zatim neni v zajeti ani pronasledovan, ale brzy pronasledovani zacne). b) U sloves, ktera vyjadruji kratkodobou zmenu stavu, ma trvalou a dlouhodobou platnost az vysledek zmeny: delegi delegovat, zvolit za delegata; delegato clovek, ktereho prave voli za delegata a ktery jim v teto chvili jeste neni, protoze hlasovani teprve probiha; delegito clovek, ktereho uz zvolili za delegata a ktery jim tedy uz je; delegoto clovek, ktery byl navrzen na delegata, ale hlasovani jeste nezacalo, takze zatim delegatem neni. Vidime, ze delegatem je clovek, o nemz hlasovani jiz uspesne skoncilo, proto najdeme ve slovniku: delegito delegat. c) U sloves, ktera vyjadruji trvalou cinnost, naopak nedochazi k zmene stavu a tedy ani k vysledku, nybrz pouze k ukonceni nebo zapoceti cinnosti: ami milovat, amato milovany clovek, milenec; amito clovek kdysi milovany a uz vice nemilovany, byvaly milenec; amoto clovek jeste nemilovany, ale ktery teprve bude milovan, budouci milenec. Slova amito, amoto se prakticky vubec nepouzivaji, protoze cinnost vlastne popiraji (uz ne, jeste ne, zkratka clovek nemilovany), prednost se dava vyrazum iama (estinta, eksa) amato byvaly milenec, estonta amato budouci milenec. Z toho duvodu najdete ve slovniku favorato favorit, oblibenec (od favori mit v oblibe; favorito by byl byvaly oblibenec, ktery je nyni naopak v nemilosti). EKZERCOJ 1. Odpovezte na otazky k clanku: Kion priskribis Jozefo en sia hejma tasko? Kion kolektis la junularo de la urbo, kiam kaj kial? Kiu mars^is frumatene tra la stratoj kaj kial? Kiu mars^is en la mars^antaro? Kio plac^is al Jozefo plej multe? Pri kio parolis la urbestro? Kion prezentis skoltoj? 2. Prelozte: stat, stojici hoch; zpivat, zpivajici devce; ucit se, ucici se student; spat, spici nemocny; plakat, placici dite; byt, pritomny (jsouci) cas. Modelo: pit, pijici tygr - trinki, trinkanta tigro 3. Prelozte pomoci pricesti (pridavnych jmen slovesnych): a) vlak, ktery odjel; stryc, ktery prijel; zemrela prababicka; minuly cas b) devce, ktere bude zpivat; hoch, ktery se chysta cist; pes, ktery utece; dite, ktere ma spat; budouci cas. Modelo: oko, ktere videlo - vidinta okulo; ucho, ktere ma slyset - au^donta orelo 4. Odpovezte na otazky: a) Kio estas leganto? Kio estas lernanto? Kio estas okupanto? Kio estas amanto? Kio estas vojag^anto? b) Kio estas mortinto? Kio estas skribinto? Kio estas forkurinto? Kio estas dormonto? Kio estas parolanto, parolinto, paro lonto? 5. Prelozte: a) cist, ctena kniha; milovat, milovana matka; vazit si, vazeny pritel; stavet, staveny dum; vypravovat, vypravovana pohad ka; b) cist, prectena kniha; psat, napsany dopis; dovezt, dovezena kava; napadena a branena zeme (napadnout ataki, branit defendi). c) pisen, ktera bude zpivana; cviceni, ktere mam napsat; program, ktery se chystam poslouchat; ucebnice, kterou mam koupit. 6. Odpovezte na otazky: Kio estas amato? Kio estas amatino? Kio estas delegito? Kio estas akuzito? Kio estas arestoto? Kio estas punato, punito, punoto? (aresti zatknout, akuzi obzalovat, puni trestat). Modelo: Kio estas kaptito? Kaptito estas kaptita homo (viro, persono). Diplomato Estas vespero. Avo kaj avineto havas gastojn. Estas la nau^a horo, la gastoj sidas kaj silentas; estas la deka, la gastoj sidas kaj silentas; estas la dek-unua, la gastoj sidas kaj silentas. La dormema aveto diras al la dormema avineto. Avineto, ni iru dormi, la gastoj volas iri hejmen. Proverbo Pli bona estas pasero kaptita ol kolombo kaptota. DEK-OKA LECIONO LETERO AL SVEDA AMIKO Al s-ro M. Andersson Nedergatan 7 Stockholm Svedsko Lancov, la 5-an de au^gusto 19.. Kara amiko, sinceran dankon por via longa kaj tre interesa letero, kiun mi ricevis nur hodiau^. Vi certe miras, ke mia respondo ne estas datita en Trebic. Kion mi c^i tie faras? En vintro mi suferis gripon kaj devis nau^ tagojn kus^i en mal- sanulejo. Mi do volas perfekte ripozi, miaj fortoj devas renovig^i, refres^ig^i. Mi estas okupita en pos^toficejo kiel pos^testro kaj havas, kiel c^iu laborulo, kiu estas laborinta pli ol 15 jarojn, kvar- semajnan pagatan libertempon. Tial mi decidis, ke mi uzos du semajnojn por ripozado en nia fama Esperanto-tendaro en Lancov. Mi estas ano de nia tutmonda Universala Esperanto-Asocio kaj kompreneble ankau^ de g^ia landa organizo C^eh^a Esperanto- Asocio, al kies okdeko da kluboj kaj rondetoj apartenas ankau^ Esperanto-Klubo en Trebic. Nia klubo estas unu el la plej aktivaj kaj famaj, g^uste pro la tendaro en Lancov. Esperanto- tendaroj kaj someraj lernejoj havas en nia lando longan tradicion. Skoltoj organizis esperantistan tendaron jam en 1926 en arbaroj proksime de Prago. Alte taksata estis Esperanto-kolegio en Doksy en la jaroj 1946-1952. Nun tre aktivas katolikaj esperantistoj en la tendaro de Sebranice apud Litomysl. Mi povus trovi en literaturo pri nia movado ankorau^ plurajn aliajn. Sed plej longan, jam kvar- dekjaran tradicion havas la tendaro en Lancov, kiun organizas nia klubo. Eble vi scias, ke C^eh^io konsistas el tri historiaj landoj: okci- dente Bohemio, en kies centro situas nia c^efurbo Prago (nia plej valora nacia juvelo), sudoriente Moravio kaj nordoriente Silezio, kies pli granda parto nun apartenas al Pollando. Kaj tute sude de Moravio, tus^proksime al la s^tatlimo kun Au^strio, sur la rivero Dyje (legu dije), estis en 1935 finkonstruita valbaraj^o, kiu formis belegan lagon. G^i servas kiel rezervujo de trinkakvo kaj ripozejo. La nomon g^i ricevis lau^ proksima kastelo Vranov. Sur bordo de unu el la lagaj golfoj, en arbaro, en distanco de kvaronhora promeno de la vilag^o Lancov, konstruis niaj klubanoj tendaron kiel someran Esperanto-lernejon. En la sesdekaj kaj sepdekaj jaroj tie staris efektive tendoj, sed en la okdekaj jaroj ilin anstatau^is kabanoj (lau^ oficiala postulo pro higienaj motivoj). En la tendaro oni instruas Esperanton al infanoj, al adoleskantoj kaj ankau^ al plenkreskuloj en kursoj por komencantoj, por progresintoj kaj en konversaciaj kursoj. C^iusomere okazas tri dusemajnaj etapoj po 150 personoj. Vi povas imagi, kiom da laboro devis esperantistoj (ankau^ el aliaj kluboj) investi en la tendaro: konstruado de kabanoj, kancelario, kuirejo, lavejoj kaj necesejoj, sekurigado de kvalita instruado, kultura programo, mang^ado, pura littolaj^o kaj denove post la lasta etapo c^ion repurigi, ripari, ordigi. Pluraj el niaj samideanoj dedic^is al la tendaro preskau^ sian tutan vivon. Kiam mi estis ac^etinta bileton kaj envagonig^inta, mi renkontis en la trajno mian konaton el Pilzeno, urbo de nia plej bona biero. Ni do veturis kelkajn horojn kune kaj ne bezonis timi la longan vojon. Kiam ni estis venintaj al Znojmo, ni elvagonig^is kaj disiris. Mi dau^rigis mian vojag^on per au^tobuso al la urbeto Vranov kaj poste al la vilag^o Lancov. De tie mi iris piede tra arbaro al la tendaro. En la tendaron mi alvenis, kiam la ceteraj tendaranoj estis jam mang^intaj. Sed post duonhoro, kiam mi estis baninta min kaj s^ang^inta mian vojag^an veston, mia mang^o, kiu estis dume kui- rata, estis jam preparita. Mi iom priskribos al vi nian ripozejon, kiu kus^as en unu el niaj plej belaj regionoj. G^i ne estas turista hotelo sur altaj^o kun c^ambroj ekipitaj per nova komforta meblaro, kie en la koridoroj estas tapis^oj kaj sur muroj belaj bildoj. G^i estas triangula herbejo c^irau^ita de arbaro. En la supra parto oni vidas kancelarion kun kuirejo kaj mang^ejo, c^e la aliaj du flankoj de la triangulo staras kabanoj. En ili estas kvar au^ kvin simplaj litoj, tabletoj kaj du seg^etoj sen apogilo. Efektive skoltaj, romantikaj vivkondic^oj. En la kabanoj jam lumas elektro, tamen en la iamaj tendoj oni uzis kandelojn. Al la laga golfo ni povas veni post cent au^ ducent pas^oj. La tendarestro kaj estro de la kuirejo estas spertaj fakuloj. Ni mang^as bonege kaj kvinfoje c^iutage. Tagmeze kaj vespere estas c^iam viando, tamen eblas elekti ankau^ vegetaran mang^aj^on. Matene ni lernas en niaj kursoj, kutime sur benkoj antau^ la kaba- noj (se ne pluvas), posttagmeze ni ludas sur la ludejo volejbalon au^ faras ekskursojn, banas nin, nag^as, boatas, legas au^ ...faras ne- nion. Mi s^atas promeni frumatene. Tiam mi admiras la belecon kaj purecon de la naturo, la fres^econ de la floroj, la klarecon de la aero kaj la bluecon de foraj arbaroj. Mi tre s^atas kolekti fun- gojn. Kiam mi estas ironta en arbaron kolekti fungojn, mi c^iam surmetas turistajn s^uojn, pantalonon kaj jakon. Grandaj estas mia g^ojo kaj la admiro de la amikoj, kiam mi estas revenanta kun plena pansaketo da belegaj boletoj. Vespere ni rigardas en man- g^ejo televidan programon au^ dancas au^ amuzig^as per ia ludo. Plej s^atataj estas programoj c^e tendarfajro. Kiam mi estis hejme pakanta mian kofron kaj veturonta c^i tien, neniam mi estus kre- danta, ke mi estos tie c^i tiel kontenta. Niaj kursanoj estas geknaboj, studentoj kaj instruistoj, laboristoj kaj ministoj, oficistoj, kuracistoj, vendistoj kaj ec^ maljunaj ekslaboruloj. Mi interamikig^is c^i tie kun lokomotivestro kaj eks- pos^testro, kun kiuj mi ofte kolektas fungojn. La lokomotivestro estas hungaro kaj la ekspos^testro germano. Ni apartenas al la konversacia kurso, kie ni interbabilas sole en Esperanto. Nun ni preparas nin por la hodiau^a vespera tendarfajro. Kun samideana saluto Josef Cech Novaj vortoj admiri obdivovat adoleskanto dorostenec, dospivajici akcepti prijmout akompani doprovazet altaj^o vysina amuzi bavit asocio svaz bani koupat banig^i koupat se bari hradit bedau^ri litovat bedau^rinde bohuzel beleco krasa bileto listek, jizdenka boati jezdit na lodicce boato clun, lodka Bohemio Cechy boleto hribek centro centrum c^iutage kazdodenne danci tancit datita datovany dau^rigi pokracovat decidi rozhodnout dedic^i venovat diferenco rozdil disponi disponovat disponigi dat k uzivani distanco vzdalenost dume zatim, mezitim efektive opravdu eksa byvaly ekskurso vylet ekslaboristo byvaly delnik elvagonig^i vystoupit (z vagonu) esprimi vyjadrit estro vedouci, reditel etapo etapa, beh fako odbor fakulo odbornik fama slavny fero zelezo fervojo zeleznice fora vzdaleny formi tvorit, formovat fres^eco svezest fromag^o syr frumatene casne zrana fungo houba gastigado pohosteni golfo zatoka gripo chripka g^ui pozivat, vychutnavat hejme doma higieno hygiena imperiestro cisar informo zprava interamikig^i spratelit se internulejo internat investi investovat jako kabat kabano chata kancelario kancelar kandelingo svicen kandelo svice kastelo hrad katoliko katolik kofro kufr kolegio kolej (skolni) kolekti sbirat komitato vybor komplika komplikovany konato znamy konsili radit konversacio konverzace konvinki presvedcit koridoro chodba koverto obalka kredi verit krei tvorit kreig^i tvorit se kuirejo kuchyn kuiri varit laborulo pracovnik lago jezero landa zemsky lau^ podle, na lernejo skola Lia imperiestra Mos^to Jeho cisarske Velicenstvo ligno drevo limo hranice littolaj^o luzkoviny lokomotivestro strojvudce ludejo hriste malsanulejo nemocnice meblo nabytek medikamento lek membro clen mencii zminit se metio remeslo ministo hornik miri divit se Moravio Morava mos^to vseob. titul (viz gramatiko) motivo motiv movado hnuti movi hnout nacio narod naturo priroda nekredema neverici nordo sever nordorienta severovychodni nur teprv oficejo uradovna ofici uradovat oficiala oficialni ofico urad okcidento zapad organizaj^o organizace pagata placeny pagi platit pag^o stranka paki balit pansaketo chlebnik pantalono kalhoty Pilzeno Plzen postulo pozadavek pos^testro vedouci posty prepari pripravit princidino princezna promeno prochazka prononci vyslovit prononco vyslovnost proponi nabidnout prunti pujcit pureco cistota rabato sleva refres^igo osvezeni regiono kraj rekreig^i obnovit se renkonti potkat renovig^i obnovit se restado pobyt rezerva rezervni rezervujo rezervuar sako pytel senpage bezplatne serc^ata hledany silabo slabika Silezio Slezsko sincera uprimny sindikatoj odbory situi nachazet se skolto skaut suferi trpet surmeti obleci, obout svedo Sved sviso Svycar s^tato stat s^uo polobotka, strevic tagmeze v poledne televida televizni tendarfajro taborovy ohen tendaro tabor tendo stan tradicio tradice truo dira turista turisticky tutmonda svetovy tuts^tata celostatni universala univerzalni, zde: svetovy valbaraj^o prehrada, hraz valo udoli valora hodnotny vendi prodat vesto oblek, saty vizitata navstevovany zorgi pecovat, starat se GRAMATIKO 1. Vseobecnym titulovym vyrazem mos^to prekladame do esperanta vsechny tituly obvykle k vyjadreni spolecenske ucty, jako: Lia Imperiestra Mos^to Jeho cisarske Velicenstvo, S^ia Princidina Mos^to Jeji Vysost princezna, Lia Ministra Mos^to Jeho Excelence ministr, Via Profesora Mos^to slovutny pane profesore, pastra mos^to velebny pan, sinjorina mos^to milostpani, mos^ta (altmos^ta, mos^tnaskita) sinjorino urozena pani, sidig^u, via mos^to posadte se, jasnosti, kion vi mos^tas ordoni? co racite poroucet? mos^tuloj kaj mos^tulinoj urozenci apod. Rimarko: Pouzivaji se i jine tituly: ekscelenco, Via Majesto, Siro, eminenco, monsinjoro. 2. Pripona -ing- znamena duty predmet (nebo s dutinou na konci), ktery slouzi jak nasadka (drzatko) nebo chranitko: nasadka: plumo pero, plumingo nasadka na pero; cigaro doutnik, cigaringo spicka na doutnik; chranitko: fingro prst, fingringo naprstek; sabro savle, glavo mec, sabringo, glavingo pochva; O tom, zda konkretni odvozenina znaci nasadku nebo chranitko, rozhodla vetsinou praxe. Proto napr. chranitko plniciho pera (cepicka) se rekne jinak, totiz plumkapuc^o (doslova: kapuce pera), naopak drzadlo savle nebo mece je tenilo. Pouzivaji se i vyrazy elingigi vytasit (mec), eningigi (zasunout do pochvy). 3. Pripona -estr- u podstatnych jmen znaci predstaveneho: pos^to posta, pos^testro vedouci posty; s^ipo lod, s^ipestro kapitan lodi; lernejo skola, lernejestro reditel skoly; klubestro predseda klubu. Samotne slovo estro ma tyz vyznam jako pripona: estro de la tendaro vedouci tabora; estraro de la asocio vedeni svazu, predsednictvo; estrarano clen predsednictva; estri la klubon ridit klub, predsedat klubu. 4. Pripona -ej- znamena misto a) kde se provozuje urcita cinnost: labori pracovat, laborejo pracovna; ofici uradovat, oficejo uradovna; gimnasto gymnasta, cvicenec, gimnastiko gymna- stika, gimnasti, gimnastiki cvicit, gimnastejo, gimnastikejo telo cvicna; ludi hrat si, ludejo hriste; b) pro urcite bytosti nebo veci: kokino slepice, kokinejo kurnik; bovino krava, bovinejo kra- vin; libro kniha, librejo knihovna; ligno drevo, lignejo drevnik. Samotne ejo znaci mistnost (malo luxusni na to, aby ji bylo mozno nazvat c^ambro, halo, salono). 5. Priponou -ec- oznacujeme nazvy vlastnosti: bela krasny, beleco krasa; pura cisty, pureco cistota; homo clovek, homeco lidskost; amiko pritel, amikeco pratelstvi. Rimarkoj a) Samostatne slovo eco znamena vlastnost: facileco, reguleco kaj belsoneco estas la c^efaj ecoj de Esperanto snadnost, pravidelnost a libozvucnost jsou hlavni vlastnosti esperanta. Casteji se vsak pouziva slovo kvalito. b) Nezamenujte priponu -ec- (vlastnost) s priponou -aj^- (vec): dolc^a sladky, dolc^eco sladkost (vlastnost), ale dolc^aj^o sladkost (sladka vec, zakusek, bonbon), napr.: mi ne s^atas la troan dolc^econ de dolc^aj^oj, tial mi ne mang^as sukeraj^ojn nemam rad prilisnou sladkost sladkosti, proto nejim cukrovi. c) Od pridavnych jmen vytvorenych priponou -em- (napr. laborema pracovity) by se mely nazvy vlastnosti take odvozovat priponou -ec- (laboremeco pracovitost), avsak esperanto se vyhyba zbytecnemu hromadeni pripon, proto staci jen -emo: laboremo pracovitost, komprenemo chapavost, kredemo duverivost apod. 6. Predpona eks- u podstatnych jmen znamena byvaly: eksministro exministr, byvaly ministr; eksreg^o byvaly kral; eks klubestro byvaly predseda klubu. Tentyz vyznam ma i pridavne jmeno eksa: eksa ministro byvaly ministr. 7. Pridavna jmena slovesna na -anta, -inta, -onta a -ata, -ita, -ota pouzivame jako ostatni pridavna jmena i ve spojeni s pomocnym slovesem esti. Protoze tato pridavna jmena slovesna mohou v esperantu vyjadrovat samostatne cas, vznikaji jejich spojenim s pomocnym slovesem esti slozene tvary cinneho i trpneho rodu, ktere mohou vyjadrit zvlast cas pomocneho slovesa esti a v pomeru k nemu cas pridavneho jmena slovesneho. ili estas ili estas ili estas segontaj segantaj segintaj g^i estas g^i estas g^i estas segota segata segita Slozene casy slovesne a) cinny rod la knabo estas seganta hoch reze (je rezajici) la knabo estis seganta hoch rezal (byl rezajici) la knabo estos seganta hoch bude rezat (bude rezajici) la knabo estus seganta hoch by rezal (byl by rezajici) la knabo estu seganta at hoch reze (at je rezajici) la knabo estas seginta hoch prave narezal (je narezavsi) la knabo estis seginta hoch jiz drive narezal (byl narezavsi) la knabo estos seginta hoch bude mit narezano (bude narezavsi) la knabo estus seginta hoch by mel narezano (byl by narezavsi) la knabo estu seginta at hoch ma narezano (at je narezavsi) la knabo estas segonta hoch se chysta rezat (je pred rezanim) la knabo estis segonta hoch se chystal rezat (byl pred rezanim) la knabo estos segonta hoch se bude chystat rezat (bude pred rezanim) la knabo estus segonta hoch by se chystal rezat (byl by pred rezanim) la knabo estu segonta at se hoch chysta rezat (at je pred rezanim) b) trpny rod la ligno estas segata drevo je rezano la ligno estis segata drevo bylo rezano la ligno estos segata drevo bude rezano la ligno estus segata drevo by bylo rezano la ligno estu segata at je drevo rezano la ligno estas segita drevo je narezano la ligno estis segita drevo bylo narezano la ligno estos segita drevo bude narezano la ligno estus segita drevo by bylo narezano la ligno estu segita at je drevo narezano la ligno estas segota drevo ma byt (na)rezano la ligno estis segota drevo melo byt (na)rezano la ligno estos segota drevo bude muset byt (na)rezano la ligno estus segota drevo by melo byt (na)rezano la ligno estu segota at ma byt drevo (na)rezano Rimarkoj a) Slovesne tvary slozene pouzivame v rode cinnem jen v oduvodnenych pripadech. Srovnej: Mi venis, kiam la gastoj tagmang^is prisel jsem, kdyz hoste obedvali; avsak: mi venis, kiam la gastoj estis tagmang^intaj prisel jsem, kdyz hoste byli po obede. V cinnem rode vystacime obycejne s tvary jednoduchymi na -as, -is, -os, -us, -u; mi legis misto mi estis leganta, mi legos misto mi estos leganta, mi legus misto mi estus leganta apod. b) Slozene tvary s pridavnymi jmeny slovesnymi na -onta a -ota znaci nejen cas budouci, ale i zamer nebo povinnost, a proto je casto prekladame slovem mit ve smyslu mit povinnost; EKZERCOJ 1. Prelozte: a) Mi estas pura, c^ar mi estas lavita. La infano estas lavata, c^ar g^i estas malpura. Antau^ la dormo c^iuj infanoj estas lavotaj. La libro estas tre interesa, tial g^i estas tre legata. La infano estus bela, se g^i estus lavita. La avo lau^dos sian nepinon Eva. Panjo, c^u vi scias, ke Eva estas de l' avo lau^dota? Sinceraj gastoj: La viando estas formang^ita, la vino eltrinkita, ni povas do iri hejmen. b) Dobri spisovatele jsou, byli a vzdy budou milovani svymi cte nari. Noviny jsou uz zaplaceny? Ne, maji byt placeny. Josefe, uz jsi napsal vsechna cviceni? Anglicke cviceni jsem uz napsal, je napsano, esperantske pisi, je psano a pocetni napisi, ma byt jeste napsano. c) Mirko venis, kiam Jozefo estis ac^etanta la bileton, tial li ac^etis la bileton ankau^ por Mirko. C^ar Karlo venis, kiam Jozefo estis jam ac^etinta la biletojn, li jam ne povis ac^eti la bileton ankau^ por Karlo. Kiam Jozefo estis lavinta la manojn, li sidig^is al la tablo kaj mang^is. Unue li mang^is supon, kaj kiam li estis la supon mang^inta, li ricevis viandon. Poste li ludis kun Karlo s^akon. Kiam li estis gajninta unu partion, ili c^esis ludi kaj iris banig^i. Kiam ili banig^is, venis Mirko kaj ili c^iuj banig^is kune. Kiam ili estis banig^intaj, ili iris ludi volejbalon. Kiam estis pasintaj du semajnoj, la familio atendis la revenantan patron. Kiam la patro estis reveninta, li multe rakontis pri la belega libertempa restado. 2. Prelozte ukol 1c) do budouciho casu. 3. Prelozte: La eksvilag^estro (nebo eksa estro de la vilag^o) malsanig^is. Post li farig^is vilag^estro la plej bona vilag^ano. La anaro de la komu numo konstruis en la vilag^o por la infanoj belegajn lernejon, gimnastejon kaj ludejon. En la lernejo estas librejo kun multaj libroj kaj bela hela legejo. En la gimnastejo estas moderna lavejo. En la c^irkau^aj vilag^oj oni lau^de parolas pri la grandeco, beleco kaj pureco de la lernejo. La vilag^o havas propran kinejon kaj video-pruntejon. Malantau^ la vilag^o oni konstruis grandan bovinejon. Preskau^ c^iuj vilag^anoj havas jam sian propran au^tomobilon kaj la junaj havas motorciklon. Jes, la diligenteco kaj laboremo de niaj terkulturistoj estas konataj. Simple sed klare Filo: Pac^jo, kia diferenco estas inter optimismo, pesimismo kaj realismo? Patro: Hm... C^u vi jam vidis svisan fromag^on? Filo: Jes, tio estas la grandega fromag^o kun la grandaj truoj, c^u ne? Patro: Jes. Homo, kiu vidas nur la fromag^on, sed ne la truojn, estas optimisto. Homo, kiu vidas nur la truojn, sed ne la froma g^on, estas pesimisto. Sed homo, kiu vidas kaj la fromag^on kaj la truojn, estas realisto. C^u vi komprenas? Filo: Bonege! Proverbo C^iu komenco estas malfacila. Male narody, take my, by mely venovat prave esperantu vetsi pozornost. Janis Rainis, lotyssky basnik DEK-NAU^A LECIONO PRI DOKTORO LUDOVIKO LAZARO ZAMENHOF KAJ LA ESTIG^O DE ESPERANTO Jozefo: Pac^jo, kiel venis al D-ro Zamenhof la ideo krei lingvon internacian? Patro: La saman demandon metis al D-ro Zamenhof unu el la unuaj pioniroj de Esperanto en Ruslando, nome s-ano Niko- laj Borovko. D-ro Zamenhof respondis al li per longa letero. Se vi volas, ni povas kune tralegi g^iajn plej gravajn partojn. Alportu la libron Originala Verkara de L. L. Zamenhof kaj malfermu g^in sur la 417-a pag^o. Legu! Mi naskig^is en Bjelostoko. Tiu c^i loko de mia naskig^o kaj de miaj infanaj jaroj donis la direkton al c^iuj miaj estontaj celadoj. En Bjelostoko la log^antaro konsistas el kvar diversaj elementoj: rusoj, poloj, germanoj kaj hebreoj; c^iuj el tiuj c^i elementoj parolas apartan lingvon kaj neamike rilatas la aliajn elementojn. Oni min instruis, ke c^iuj homoj estas fratoj, kaj dume sur la strato kaj sur la korto, c^io c^e c^iu pas^o igis min senti, ke homoj ne ekzistas: ekzistas sole rusoj, poloj, germanoj, hebreoj ktp. Mi ne memoras kiam, sed en c^ia okazo sufic^e frue, c^e mi formig^is la konscio, ke la sola lingvo povas esti nur ia nova, apartenanta al neniu el la nun vivantaj nacioj. Germanan kaj francan lingvojn mi ellernadis en infaneco; estante en la 5-a klaso de gimnazio, mi komencis ellernadi lingvon anglan; la simpleco de la angla gramatiko j^etig^is en miajn okulojn, precipe dank' al la kruta transiro al g^i de la gramatikoj latina kaj greka. Mi rimarkis tiam, ke la ric^eco de la gramatikaj formoj estas nur blinda historia okazo, sed ne estas necesa por la lingvo. Tiam vortaroj c^iam ankorau^ ne lasadis min trankvila. Unu fojon, kiam mi estis en la 6-a au^ 7-a klaso de gimnazio, mi okaze turnis la atenton al la surskribo S^vejcarskaja (pordistejo), kiun mi jam multan fojon vidis, kaj poste al la elpendaj^o Konditorskaja (sukeraj^ejo). Tiu c^i skaja ekinteresis min kaj montris al mi, ke la sufiksoj donas la eblon el unu vorto fari aliajn vortojn, kiujn oni ne bezonas aparte ellernadi. Sur la terurajn grandegajn vortarojn falis radio de lumo, kaj ili komencis rapide malgrandig^i antau^ miaj okuloj. La problemo estas solvita! diris mi tiam. Baldau^ post tio mi jam havis skribitan la tutan gramatikon kaj malgrandan vortaron. En la jaro 1878 la lingvo estis jam pli-malpli preta, kvankam inter la tiama lingwe uniwersala kaj la nuna Esperanto estis ankorau^ granda diferenco. Dum ses jaroj mi laboris perfektigante kaj provante la lingvon - kaj mi havis sufic^e da laboro, kvankam en la jaro 1878 al mi s^ajnis, ke la lingvo estas jam tute preta. Mi finis la universitaton kaj komencis mian medicinan praktikon. Nun mi komencis jam pensi pri la publika eliro kun mia laboro. Mi pretigis la manuskripton de mia bros^uro (D-ro Esperanto. Lingvo internacia. Antau^parolo kaj plena lernolibro.) Dum du jaroj mi vane serc^is eldonanton. Fine, post longaj klopodoj, mi prosperis mem eldoni mian unuan bros^uron en Julio de la jaro 1887... SURTERE FOLIAR' Jiri Korinek Kvin fingrojn havas vi, Centmiloj sur la ter' velka acerfoli', rakontas pri c^i ver'. kaj miloj de c^i manoj Sennombro da similaj atestas pri la vanoj: velkintoj iam brilaj el verdo ig^os flav' susuras sub la pas^' kaj el junulo av'. pri c^i eterna sag^'. Kaj kun folio hom' kaj c^iu mondatom' ekestas kaj pereas, kaj g^ia morto kreas en la eterna flu' mil novajn vivojn plu. Novaj vortoj acero javor antau^parolo predmluva atesti svedcit atesti pri vanoj svedcit o pomijecnosti blinda slepy celado snazeni direkto smer ekesti vzniknout eldonanto vydavatel elemento zivel eliro vystoupeni elpendaj^o vyveska estante jsa estig^o vznik fali padnout fluo tok foliaro listi formig^i utvorit se formo tvar greka recky historia historicky ignori nevsimat si indi byt hoden j^eti hodit j^etig^i en okulojn bit do oci klopodo usili, snaha konscio vedomi kruta prikry, prudky latina latinsky manuskripto rukopis medicina lekarsky nacio narod naskig^i narodit se, zrodit se necesa nutny nome jmenovite, totiz okazo pripad, prilezitost, nahoda pas^o krok perei zaniknout perfektigi zdokonalovat pli-malpli vicemene poemo basen preta hotovy prosperi podarit se provi zkusit publika verejny radio paprsek rilati stykat se rimarki vsimnout si sennombra nespocetny simpleco jednoduchost sole pouze, jedine solvi resit sufikso pripona susuri sustit titolo titul, nazev tralegi precist turni obratit universala svetovy, univerzalni vana marny, pomijejici vane marne velki vadnout verkaro sebrane dilo verki spisovat, psat verko spis, dilo y GRAMATIKO 1. Predpona dis- znamena rozpojeni, rozdeleni, rozejiti a jeji vy znam odpovida zpravidla vyznamu ceske predpony roz-: tranc^i krajet, distranc^i rozkrajet; sendi poslat, dissendi rozeslat; j^eti hodit, disj^eti rozhodit; fali padnout, disfali rozpadnout se; avsak: smat se ridi, rozesmat se ekridi (zacit se smat); rozesmat nekoho ridigi iun (primet k smichu); vazat ligi, rozvazat malligi (opak vazani); rozbehnout se ekkuri (zacit bezet), diskuri (na vsechny strany). 2. Kraceni vet prechodnikem V hovorove cestine se prechodniky nepouzivaji, v esperantu ano. Ve spisovne cestine se prechodniky meni podle rodu a cisla, v es perantu ne. Stejne jako v cestine muzeme i v esperantu pouzit prechodnik jen tehdy, vztahuje-li se dej obou vet k jedne a teze osobe nebo veci, tedy maji-li obe vety spolecny podmet. Ani v cestine, ani v esperantu nevyjadruje prechodnik sam o sobe urcity cas, vyjadruje pouze casovy pomer dvou deju. Tento pomer muze byt troji, totiz: a) oba deje probihaji soucasne b) jeden z deju minul drive, nez druhy zacal, c) zamyslenemu deji predchazi dej jiny. Proto ma esperanto tri prechodniky. Priklady nam to objasni. a) Prechodnik pritomny na -ante vyjadruje dej soucasny s jinym dejem pritomnym, minulym nebo budoucim. Mi laboras kaj (mi) kantas. Laborante mi kantas. Pracuji a zpivam. Pracuje zpivam, pri praci zpivam. S^i laboris kaj (s^i) kantis. Laborante s^i kantis. Pracovala a zpivala. Pracujic zpivala, pri praci zpivala. Ili laboros kaj (ili) kantos. Laborante ili kantos. Budou pracovat a zpivat. Pracujice budou zpivat, pri praci budou zpivat. b) Prechodnik minuly na -inte vyjadruje dej predcasny, po kterem nasleduje dej pritomny, minuly nebo budouci; kdyz jeden dej minul (skoncil), zacina dej druhy, napr.: jsem v obchode, koupene zbozi jsem uz zaplatil a nyni odchazim. Mi pagis jam, mi foriras. Paginte mi foriras. Zaplatil jsem uz, odchazim. Zaplativ odchazim. (Kdyz jsem zaplatil, po zaplaceni, odchazim.) Mi pagis jam, mi foriris. Paginte mi foriris. Zaplatil jsem uz, odchazim. Zaplativ odesel jsem. (Kdyz jsem zaplatil, odesel jsem.) Mi pagis jam, mi foriros. Paginte mi foriros. Zaplatil jsem uz, odejdu. Zaplativ odejdu. (Nejprve zaplatim, pak odejdu.) c) Prechodnik budouci na -onte vyjadruje dej zamysleny, kteremu predchazi dej pritomny, minuly nebo budouci, napr.: jsem v restauraci a zamyslim (chystam se, chci) odejit, a proto platim. Mi volas foriri, mi pagas. Forironte mi pagas. Chci odejit, platim. Zamysleje odejit (pred odchodem), platim. Mi volis foriri, mi pagis. Forironte mi pagis. Chtel jsem odejit, (za)platil jsem. Zamysleje odejit (za)platil jsem. Mi volos foriri, mi pagos. Forironte mi pagos. Budu chtit odejit, zaplatim. Zamysleje odejit zaplatim. Rimarko Uvedene priklady dobre promyslete a pak si jeste jednou pozorne prectete uvodni vysvetleni o kraceni vet prechodnikem. EKZERCOJ 1. Odpovezte na otazky k clanku: Kiam kaj kie naskig^is D-ro L. L. Zamenhof? El kiom da ele- mentoj konsistis la log^antaro de lia naskig^urbo? Kiel ili rilatis inter si? Per kio volis la knabo Zamenhof pacigi la naciojn? C^u ric^eco de gramatikaj formoj estas necesa por lingvo? Kiu lingvo montris tion al la studento Zamenhof? Kiu lingvo montris al Zamenhof la vojon al la sufiksoj? Per kiu sufikso kaj en kiuj vortoj? Kiuj sufiksoj Esperanta kaj c^eh^a respondas al la rusa sufikso skaja ? Kiel nomig^is lia unua internacia lingvo? En kiu jaro g^i estis preta? Kiel ag^a estis g^ia au^toro? En kiu jaro li eldonis la unuan bros^uron? Per kiu nomo li subskribis g^in? Kiam kaj kie mortis D-ro L.L. Zamenhof? Sed kio neniam mortos? 2. Pouzijte, pokud je to mozne, prechodniky v nasledujicich vetach: Joc^jo kus^as en la lito kaj dormas. Joc^jo ankorau^ dormas, sed Karlo jam laboras. Joc^jo bone dormis kaj vekig^is (probudil se) kvaronon post la sesa. Li iris en la banejon kaj kantis. Maria diris al li: Ne kantu, la infanoj dormas ankorau^. Li lavis al si unue la manojn, poste li sapumis (namydlit) la vizag^on kaj la kolon. Li rigardis en la spegulon (zrcadlo) kaj kombis sin. Kiam li ekvidis la patron, li salutis lin: Bonan matenon, pac^jo, kiel vi dormis? La patro dankis kaj respondis: Dankon, Joc^jo, bone. Ili atendas la kafon, la patro legas gazeton, Joc^jo ripetas la lastan lecionon. La patrino alportas kafon, panon kaj buteron (maslo) kaj demandas: C^u vi jam longe atendas? Antau^ ol matenmang^i Joc^jo dolc^igas la kafon per kvar kubetoj (kostka) da sukero. Maria mokas (posmivat se) lin: Nia Joc^jo volas havi dolc^an vivon. Joc^jo digne (dustojne) ignoras (nevsimat si) la mokan rimarkon. Antau^ ol iri en la lernejon, li metis en sian aktujon c^iujn necesajn kajerojn kaj librojn. Li salutis kaj foriris. Li iris sur la strato (ulice) kaj renkontis Mirkon. Ili babilis kaj kune iris en la lernejon. 3. Prelozte: La anaro de nia Esperanto-Klubo kunvenis je la oka horo ves- pere. La klubestro faris tre interesan paroladon pri la historio de Esperanto. Poste ni skribis kelkajn ilustritajn pos^tkartojn kaj dissendis ilin al eksterlandaj kluboj. La klubanoj multe fumis. Ili fumis cigarojn kaj cigaredojn (cigareta). Multaj samideanoj uzas ingojn: au^ cigaringojn au^ cigaredingojn. C^ar la aero en la klubejo ne estis bona, ni aerumis kelkajn minutojn. Unu anino disvendis (vendi - prodat) Esperantajn lernolibrojn, vortarojn kaj leter paperojn kun Esperanta stelo (hvezda). La kunveno finig^is je la deka horo. Ni disiris kaj iris hejmen. Anekdotoj pri Mark Twain Kiam la usona humuristo Mark Twain (legu Tvejn) estis redak- toro, li ricevis leteron kun longa poemo, kies titolo estis: Kial mi vivas? Mark Twain respondis al la forsendinto: Kial vi vivas? ... C^ar vi ne alportis al mi la poemon...persone! Kaj kiam al li skribis esperantisto tradukinta lian bonhumoran rakonton, petante permeson publikigi la tradukon, Mark Twain skribe respondis: Se mi estus pli juna je kelkaj jaroj, mi lernus tiun lingvon. Eventuale mi lernus g^in ec^ nun, se mi estus certa, ke g^in parolas la ang^eloj. Porverbo Ec^ bagatelo povas servi al celo. Esperanto je vytvoreno na zdravych filologickych zasadach, muze se proto dale vyvijet a obohacovat. W. E. Collinson, anglicky jazykovedec DUDEKA LECIONO ANTAU^PAROLO AL LA FUNDAMENTO DE ESPERANTO Jozefo: Pac^jo, c^u ne estas mirinde, ke Esperanto ankorau^ ne disfalis en diversajn dialektojn? Patro: Tio povas mirigi nur tiun, kiu ne konas la Antau^ parolon al la Fundamento de Esperanto. Donu al mi la Fundamenton, ni tralegos almenau^ la c^efajn partojn de la Antau^parolo, kiun devas scii c^iu bona esperantisto. Por ke lingvo internacia povu bone kaj regule progresadi kaj por ke g^i havu plenan certecon, ke g^i neniam disfalos kaj ia facil- anima pas^o de g^iaj amikoj estontaj ne detruos la laborojn de g^iaj amikoj estintaj, - estas plej necesa antau^ c^io unu kondic^o: la ekzistado de klare difinita, neniam tus^ebla kaj neniam s^ang^ebla Fundamento de la lingvo. Neniu persono kaj neniu societo devas havi la rajton arbitre fari en nia Fundamento iun ec^ plej malgrandan s^ang^on! Lau^ silenta interkonsento de c^iuj esperantistoj jam de tre longa tempo la sekvantaj tri verkoj estas rigardataj kiel fundamento de Esperanto: 1. La 16-regula gramatiko; 2. la Universala Vortaro ; 3. la Ekzercaro . Tiujn c^i tri verkojn la au^toro de Esperanto ri- gardis c^iam kiel leg^ojn por si, kaj malgrau^ oftaj tentoj kaj delogoj li neniam permesis al si (almenau^ konscie) ec^ la plej malgrandan pekon kontrau^ tiuj c^i leg^oj. Por ke c^iu esperantisto sciu tute klare, per kio li devas en c^io sin gvidi, la au^toro de Esperanto decidis nun eldoni en formo de unu libro tiujn tri verkojn, kiuj lau^ silenta interkonsento de c^iuj esperantistoj jam delonge farig^is fundamento por Esperanto, kaj li petas, ke la okuloj de c^iuj esperantistoj estu c^iam turnataj ne al li, sed al tiu c^i libro. G^is la tempo, kiam ia por c^iuj au^toritata kaj nedisputebla institucio decidos alie, c^io, kio trovig^as en tiu c^i libro, devas esti rigardata kiel deviga por c^iuj; c^io, kio estas kontrau^ tiu c^i libro, devas esti rigardata kiel malbona, se g^i apartenas al la plumo de la au^toro de Esperanto mem. La fundamento devas resti severe netus^ebla ec^ kune kun siaj eraroj. Al c^iu, kiu montros al mi ian nebonan esprimon en la Fundamenta libro, mi respondos trankvile: Jes, g^i estas eraro, sed g^i devas resti netus^ebla, c^ar g^i apartenas al la fundamenta dokumento, en kiu neniu havas la rajton fari ian s^ang^on. La Fundamento de Esperanto tute ne devas esti rigardata kiel la plej bona lernolibro kaj vortaro de Esperanto. Sed la Fundamento de Esperanto devas trovig^i en la manoj de c^iu bona esperantisto kiel konstanta gvida dokumento, por ke li bone ellernu kaj per ofta enrigardado konstante memorigadu al si, kio en nia lingvo estas oficiala kaj netus^ebla. Tio c^i povus naski la penson, ke nia lingvo restos c^iam rigida kaj neniam disvolvig^os... Ho ne! Malgrau^ la severa netus^ebleco de la fundamento, nia lingvo havos la plenan eblon ne sole konstante ric^ig^adi, sed ec^ konstante plibonig^adi kaj perfektig^adi; la netus^ebleco de la fundamento nur garantios al ni konstante, ke tiu perfektig^ado farig^os ne per arbitra, interbatala kaj ruiniga rompado kaj s^ang^ado, ne per nuligado au^ sentau^gigado de nia g^isnuna lite- raturo, sed per vojo natura, senkonfuza kaj sendang^era. 1. Ric^igadi la lingvon per novaj vortoj oni povas jam nun, per konsilig^ado kun tiuj personoj, kiuj estas rigardataj kiel la plej au^toritataj en nia lingvo, kaj zorgante pri tio, ke c^iuj uzu tiujn vortojn en la sama formo; sed tiuj c^i vortoj devas esti nur rekomendataj, ne altrudataj; oni devas ilin uzadi nur en la literaturo; sed en korespondado kun personoj nekonataj estas bone c^iam peni uzadi nur vortojn el la Fundamento c^ar nur pri tiaj vortoj ni povas esti certaj, ke nia adresato ilin nepre trovos en sia vortaro. Nur iam poste, kiam la plej granda parto de la novaj vortoj estos jam tute matura, ia au^toritata institucio enkondukos ilin en la vortaron oficialan, kiel Aldonon al la Fundamento. 2. Se la au^toritata centra institucio trovos, ke tiu au^ alia vorto au^ regulo en nia lingvo estas tro neoportuna, g^i ne devos forigi au^ s^ang^i la diritan formon, sed g^i povos proponi formon novan, kiun g^i rekomendos uzadi paralele kun la formo malnova. Kun la tempo la formo nova iom post iom elpus^os la formon malnovan, kiu farig^os arh^aismo, kiel ni tion vidas en c^iu natura lingvo. Sed, prezentante parton de la fundamento, tiuj arh^aismoj neniam estos elj^etitaj, sed c^iam estos presataj en c^iuj lernolibroj kaj vortaroj samtempe kun la formoj novaj, kaj tiameniere ni havos la certecon, ke ec^ c^e la plej granda perfektig^ado la unueco de Esperanto neniam estos rompata kaj neniu verko Esperanta ec^ el la plej frua tempo iam perdos sian valoron kaj kompreneblecon por la estontaj generacioj. Mi finas do per la jenaj vortoj: 1. pro la unueco de nia afero c^iu bona esperantisto devas antau^ c^io bone koni la fundamenton de nia lingvo; 2. la fundamento de nia lingvo devas resti por c^iam netus^ebla; 3. g^is la tempo kiam au^toritata centra institucio decidos pli- grandigi (neniam s^ang^i!) la g^isnunan fundamenton per oficialigo de novaj vortoj au^ reguloj, c^io bona, kio ne trovig^as en la Fun- damento de Esperanto , devas esti rigardata ne kiel deviga, sed nur kiel rekomendata. L. Zamenhof Varsovio, Julio 1905. Novaj vortoj aldono dodatek almenau^ aspon arbitre svevolne arh^aika zastaraly arh^aismo archaismus, zastaraly vyraz au^toritata autoritativni au^toritato autorita baro hradba batali bojovat bati bit beni zehnat centra ustredni certeco jistota dang^era nebezpecny delogo svod detrui znicit deviga povinny, zavazny dialekto nareci difini urcit disputi prit se disvolvig^i rozvinout se ekzistado existence elpus^i vytlacit espero nadeje esprimo vyraz eterna vecny farig^ados bude se dit garantii (za)rucit g^isnuna dosavadni harmonio soulad institucio instituce interbatalo vzajemny boj interkonsento dohoda iom post iom znenahla kolego kolega, druh komprenebleco srozumitelnost kondic^o podminka konduki vest konfuza zmateny konsenti souhlasit konsilig^i radit se konstanta staly laca unaveny leg^o zakon logi lakat malgrau^ pres maniero zpusob naski rodit, vzbudit natura prirozeny, prirodni nedisputebla nepopiratelny neniu devas nikdo nesmi nepre urcite nuligi anulovat, rusit obstina vzdorny oficiala oficialni, uredni oficialigi ucinit oficialnim oportuna vhodny paralele soubezne peko hrich peni snazit se per jenaj vortoj nasledujicimi slovy perdi ztratit permesi dovolit por ke aby pus^i strkat rekomendi doporucit ric^ig^adi obohacovat se rigida strnuly rompado lamani rompi lamat ruiniga nicivy ruino ruina, troska sango krev sankta svaty sentau^gigi ucinit nezpusobilym severe prisne signo znameni song^o sen tau^gi hodit se, byt zpuso bily tento pokuseni tiamaniere takovym zpusobem tiri tahnout trovi hledat, shledat trovig^i nalezat se trudi vnucovat tus^ebla dotknutelny tus^i dotknout se unueco jednota valoro hodnota, cena Varsovio Varsava volvi vinout GRAMATIKO 1. Nejcastejsi esperantske zkratky C^EA (C^eh^a Esperanto-Asocio) Cesky esperantsky svaz D-ro (doktoro) doktor ekz. (ekzemple) napriklad f-ino (frau^lino) slecno j. (jaro) rok k. (kaj) a k.a. (kaj aliaj) a jine k.s. (kaj simile) a podobne ktp. (kaj tiel plu) a tak dale n-ro (numero) cislo p. (pag^o) stranka pk. (pos^tkarto) listek ipk. (ilustrita pos^tkarto) pohlednice s-ano (samideano) esperantista s-anino (samideanino) esperantistka s-ro (sinjoro) pan s-ino (sinjorino) pani t.e. (tio estas) to je t.n. (tiel nomata) tak zvany UEA (Universala Esperanto-Asocio) Svetovy svaz esperantistu UK (Universala Kongreso) svetovy sjezd Usono Spojene staty americke, USA 2. Vety podminkove. Ve vedlejsi vete podminkove se spojkou se ma sloveso koncovky: a) oznamovaciho zpusobu -as, -is, -os nebo b) podminovaciho zpusobu -us: Se li mang^as, li estas sana. Jestlize ji, je zdrav. Se li mang^is, li estas sana. Jestlize jedl, je zdrav. Se li mang^os, li estas sana. Bude-li jist, je zdrav. Se li mang^us, li estus sana. Kdyby jedl, byl by zdrav. 3. Neprima rec. V reci neprime ma sloveso po spojce ke tytez koncovky, jake melo (by melo) v reci prime, a to a) oznamovaciho zpusobu -as, -is, -os, b) podminovaciho zpusobu -us, c) rozkazovaciho zpusobu -u. Oznameni: Oto diris: Mi studas (-is, -os) Esperanton. Oto diris, ke li studas (-is, -os) Esperanton. Oto rekl, ze studuje (studoval, bude studovat) esperanto. Podminka Oto diris: Mi studus Esperanton, se mi havus libron. Oto diris, ke li studus Esperanton, se li havus libron. Oto rekl, ze by studoval esperanto, kdyby mel knihu. Rozkaz: La patro diris: Oto, studu Esperanton! La patro diris, ke Oto studu Esperanton. Otec rekl, aby Oto studoval (ze Oto ma studovat) esperanto. 4. Ve vedlejsi vete ucelove klademe spojku por ke, po niz ma sloveso vzdy koncovku -u: Mi venis, por ke mi redonu al vi libron. Prisel jsem, abych vam vratil knihu. Maji-li obe vety spolecny podmet, staci por s infinitivem: Mi venis, por ke mi redonu al vi libron. Mi venis por redoni al vi libron. Prisel jsem vam vratit knihu. V nasledujici vete vazba por s infinitivem neni mozna, proc? Mi venis, por ke vi redonu al mi libron. Prisel jsem (ja), abyste (vy) mi vratil knihu. EKZERCOJ 1. Odpovezte na otazky k clanku: El kiuj verkoj konsistas la Fundamento de Esperanto? Kia devas resti la Fundamento kaj kial? Kiu estas la au^toro de la tri fun- da mentaj verkoj? C^u kiu ajn povas forigi el la Fundamento ne- bonan vorton au^ regulon? Kio farig^os iom post iom el la mal- nova formo? C^u vi jam vidis la Fundamenton de Esperanto? (Se ne, petu vian instruiston, ke li montru g^in al vi.) 2. Prelozte: Dostanu-li dnes od bratra dopis, pojedu zitra k nemu. Nedostanu- li od neho dopis, zustanu doma. Kdyby byl stryc vazne nemocen, jiste by nam teta (na)psala. Kdyby teta nemela cas, mohla by po slat telegram. 3. Doplnte koncovky slovesa: Onklo skribis, ke li antau^ unu semajno ac^et.. au^tomobilon Skoda 110 L, kaj ke ili tre g^oj.., se Joc^jo ilin vizit... Li skribis, ke Joc^jo ven.. dimanc^e. La onklo skribis, ke li esper.., ke Joc^jo certe ven... Li proponis al Joc^jo, ke li farig^.. post sia ekzameno traktoristo. La gepatroj diris, ke ili konsent.., se Joc^jo vol... La patro diris, ke kamparanoj, kiuj bone mastrumas, tre bone fart... Joc^jo diris, ke li la aferon ankorau^ pripens... 4. Doplnte v nasledujicich vetach koncovku slovesa; vedlejsi vetu ucelovou, pokud je to mozne, zkratte. Joc^jo veturos al onklo, por ke li vid.. la novan au^tomobilon. Li al portos al sia kuzo lernolibron, por ke li lern.. Esperanton. La avo donis al Anna monon, por ke s^i ac^et.. al si limonadon. S^i iris en restoracion (restaurace), por ke s^i ac^et... limonadon. Niaj junaj klubanoj s^paras (setrit) monon ricevitan por malnova papero kaj por malnova fero, por ke ili pov.. partopreni en la venonta (pristi) SET (Somera Esperanto-Tendaro). Anekdoto Petro (en SET je la oka horo matene al Pau^lo): Ho, vi estas mal- diligentulo! Mi estis jam en la vilag^o kaj alveturigis (privezt) dek kvin kilogramojn da pano. Kaj kion vi faris? Vi kus^ac^is en la kabano! Pau^lo: Vi tre eraras, amiko mia, mi farbis flava kaj rug^a la benkon, sur kiu ... vi sidas. Proverbo Ni pas^o post pas^o atingos la celon.  Klic ke cvicenim DUA LECIONO 4. Kio estas tio? Tio estas au^tomobilo. Kio estas au^tomobilo? La au^tomobilo estas mas^ino. La au^tomobilo estas utila. La au^tomobilo estas utila mas^ino. Kio estas Esperanto? Esperanto estas lingvo. Esperanto estas utila lingvo. La c^eh^a lingvo estas lingvo nacia. Tio estas fenestro, tio estas pordo, tio estas tablo, tio estas s^ranko. Tio estas du libroj, tio estas du pordoj, tio estas tri seg^oj. Unu fenestro plus unu fenestro estas du fenestroj. Du tabloj plus unu tablo estas tri tabloj. Du seg^oj plus tri seg^oj estas kvin seg^oj. Tri plus kvar estas sep. Dek minus tri estas sep. Ses plus tri estas nau^ plus unu estas dek. TRIA LECIONO 2. Kio estas tio? Tio estas tapis^o. La tapis^o estas kolora. C^u la tapis^o estas mola? Jes, la tapis^o estas mola. Kia estas la tablo? La tablo estas granda. C^u ankau^ la tableto estas granda? Ne, la tableto ne estas granda, la tableto estas malgranda. Kio estas tableto? Tableto estas malgranda tablo. Kia estas la s^ranko? La s^ranko estas alta. C^u ankau^ la divano estas alta? Ne, la divano ne estas alta, la divano estas malalta. C^u tio estas plafono? Ne, tio ne estas plafono, tio estas planko. C^u la bildo estas bela? Jes, la bildo estas tre bela, sed la kadro ne estas bela, la kadro estas malbela. C^u la au^tomobilo estas nova? La au^tomobilo estas nek nova nek malnova. Bonaj libroj estas utilaj. Libroj estas au^ ilustritaj au^ neilustritaj. 3. La lampo estas ronda. La plafono estas blanka, la karbo estas nigra. La s^ranko estas nova kaj moderna. Ne, la radio-aparato estas malnova kaj malmoderna. La j^urnalo kaj la gazeto estas ilustritaj. La c^ambro estas longa, larg^a kaj alta. Tableto estas malgranda tablo. KVARA LECIONO 2. Amiko, c^u la au^tomobilo estas antau^ la domo? Ne, la au^tomobilo estas malantau^ la domo en la garag^o. Malantau^ la garag^o estas florg^ardeno kun multaj belaj floroj. En la c^ambro sur la flortableto estas ankau^ tre belaj floroj. La flortableto estas antau^ la kurteno, la fenestro estas malantau^ la kurteno. 3. La tapis^o estas sur la planko. Libroj estas en la s^ranko. En la libros^ranko estas nur bonaj libroj. Brakseg^o estas granda komforta seg^o. Sur la flortableto estas belaj floroj. Paperkorbo estas korbo por malnova papero. La maldekstra pordo estas inter la forno kaj la libros^ranko. La au^tomobilo ne estas en la c^ambro, la au^tomobilo estas en la garag^o. Garag^o estas c^ambro por au^tomobilo. KVINA LECIONO 1. patro-li, tablo-g^i, libro-g^i, patrino-s^i, seg^o-g^i, fenestro-g^i, knabino-s^i, tempo-g^i, filo-li, familio-g^i, pordo-g^i, knaboj-ili, c^emizo-g^i, pupo-g^i, papero-g^i, amiko-li, domoj-ili, forno-g^i, kurtenoj-ili, korbo-g^i, s^ercoj-ili. 2. Ni estas en la c^ambro. Mi legas interesan libron. Jozefo, kion vi faras? C^u ankau^ vi legas? Ne, mi ne legas, mi au^skultas koncerton el Praha. C^u g^i estas bela? Jes, g^i estas tre bela. Kion faras Maria? S^i sidas c^e la tablo, s^i laboras. C^u ankau^ la patro kaj la patrino laboras? Ne, ili ne laboras; li sidas c^e la tablo kaj legas, s^i sidas sur la divano kaj ankau^ legas. Kion ili legas? Li legas la Esperantan gazeton Starto, s^i legas c^eh^an j^urnalon. 3. G^i kus^as sur la tablo. Ne, li ne legas g^in. S^i kudras. S^i kudras c^emizeton. Li dormas. Ili s^akludas. G^i estas tre interesa. Jes, ankau^ mi s^akludas. G^i estas felic^a. SESA LECIONO 1. Hodiau^ mi laboras, hierau^ mi legis kaj morgau^ mi au^skultos radion. Poste ni s^akludos (nebo: ludos s^akon). Jozefo, forsendu la leteron! Al kiu? Al la onklo. Mi forsendis g^in jam hierau^. Kion ni faros morgau^? Maria laboros, Pau^lino kudros, la patrino kaj la patro legos, Karlo kaj Jozefo ludos s^akon. Kion vi faris hierau^? Ni laboris, (ni) legis kaj (ni) ludis. Kion faros la knaboj en (nebo: dum) la libertempo? Ili helpos la onklon (nebo: al la onklo). Jozefo, laboru kaj helpu! Knaboj, laboru kaj helpu! Onklo, ankau^ Maria helpu! Ni laboru kaj helpu! Estu diligenta! Ni estu diligentaj! 2. Karlo kaj Jozefo volas lin viziti. Ili volas lin viziti en somero dum la libertempo. Ili laboros c^e li, ili helpos lin. Li volas legi la romanon "C^u li?". La patro g^in jam legis, Karlo g^in ankorau^ legos. Karlo g^in skribis. Ankorau^ ne, li forsendos g^in hodiau^. G^i estis en la granda c^ambro. Ne, li estis en la apuda dormoc^ambro. C^ar li estas ankorau^ tre malgranda. SEPA LECIONO 2. Tigro kaj leono estas rabobestoj. Ne, elefanto ne estas rabobesto. Jozefo lernas Esperanton. Li au^skultas koncertojn c^iam vespere. Li iam ludas s^akon kun Karlo. Karlo ludas tre bone. Ne, li ne gajnis c^iujn ludojn. La patro g^in legas. La Floroj estas c^eh^a gazeto. La infano de Pau^lino dormis. C^ar li estas ankorau^ malgranda. Ili c^iuj estis en la granda c^ambro. 3. Estas bela vespero. Kiu legas? La patro kaj la patrino legas. Kiu laboras? Maria kaj Pau^lino laboras. Kion faras Pau^lino? Pau^lino kudras c^emizeton por la infano. Kion ajn s^i faras, s^i faras bone. S^i faras bone kian ajn laboron. Kiam lernas Jozefo? Li lernas c^iam vespere kaj c^iam, kiam li havas tempon. Kie li lernas? Li lernas en la c^ambro. Kiel li lernas? Li lernas diligente kaj regule. C^u ankorau^ iu lernas? Ne, neniu lernas. Kial Jozefo lernas Esperanton? Li volas korespondi kun esperantistoj. Kies estas la libro, kiu kus^as sur la tablo? Tio estas libro de la patro. C^u la libro, kiu kus^as sur la tablo, estas c^eh^a? Jes, tio estas c^eh^a libro. OKA LECIONO 1. Cokoli, jakykoli, cikoli, kdekoli, kdykoli, jakkoli, z jakehokoli duvodu, jakekoliv mnozstvi. 2. Toto, takovyto, tohoto, zde, takto, z tohoto duvodu, tolik zde. 3. Dite - harant, noviny - platek, stryc - strejc, smat se - rehtat se, automobil - kara, obraz - mazanina, kyc, psat - skrabat. 4. Kie estas la pac^jo? Li estas en la g^ardeno. Kien iras la patrino? La patrino iras en la g^ardenon. Kion faras Karlo? Nenion. Li promenas en la parko. Li iras tien kaj reen (v esperantu prekladame tam a zpet ). Kien iras Joc^jo? Joc^jo iras al tablo. NAU^A LECIONO 1. gefratoj - sourozenci, gepatroj - rodice, gesinjoroj - pan(i) a pani, gefiloj - syn(ove) a dcera (dcery), geavoj - prarodice, genepoj - vnoucata, prageavoj - pradedecek a prababicka, bofrato - svagr, bofratino - svagrova, bogefratoj - svagr a svagrova (svagri a svagrove), bopatro - tchan, bofilino - snacha, bogepatroj - tchan a tchyne, bofilo - zet, geparencoj - pribuzni. 3. Patro kaj patrino estas gepatroj, onklo kaj onklino estas geonkloj, kuzoj kaj kuzino estas gekuzoj, amikoj kaj amikinoj estas geamikoj, lernantoj kaj lernantinoj estas gelernantoj. La patro de mia edz(in)o estas mia bopatro. La fratino de mia edz(in)o estas mia bofratino. La patro de mia patro au^ de mia patrino estas mia avo. La avino de mia patro au^ de mia patrino estis mia praavino. La filo de mia frato au^ de mia fratino estas mia nevo. 4. Joc^jo lernas Esperanton. Mirek ne lernas Esperanton. Li lernas nenion. Li neniam lernas ion. Eva donis al Anjo pomon. Maria donis al s^i nenion. Maria havis nenion, s^i ne povis doni al s^i ion. Anjo, c^u vi au^das panjon? Ne, mi nenium vidas kaj neniun au^das. DEKA LECIONO 2. Patrino havas ses pomojn. S^i donas ilin al tri infanoj. Al c^iu infano s^i donas unu trionon, tio estas po du pomoj. Enjo estas juna, Anjo estas pli juna ol Enjo, sed Pec^jo estas la plej juna el ili. Kiu infano estas la plej juna? Maria kaj Anjo iras duope (nebo kune) en la parkon. En la parko ili duope (kune) promenos. Kiam kun ili promenas ankau^ Enjo, ili promenas triope. Jozefo lernas bone, Enjo lernas pli bone ol li, sed plej bone el ili lernas Karlo. Enjo havas ok unuojn kaj nur unu duon, Jozefo havas tri duojn. Enjo neniam havis kvinon nek kvaron nek trion. DEK-DUA LECIONO 1. Prelozte svuj cesky preklad zpet do esperanta a srovnejte pak svuj esperantsky preklad s rozhovorem v knize. 2. Mi mang^as. Sur la tablo c^io estas pura: la kolora tablotuko, la papera bus^tuko, la mang^ilaro. Mi mang^as kun granda apetito, c^ar c^io estas pura kaj bongusta. Unue mi mang^as supon, post la supo pecon da viando kun terpomoj, poste ian bonan farunaj^on au^ pomon. Mi satmang^as, sed neniam mi mang^as tro multe (nebo: neniam mi tromang^as). Hodiau^ vespere mi iros en la Esperantan Klubon. Mi estas g^ia ano. La Klubon vizitas multaj esperantistoj (samideanoj). Ni parolas Esperante. Multaj klubanoj parolas tre bone. Oni povas diri, ke Esperanto estas facila lingvo. 3. Eva kaj Anna ne s^atas mang^i supon. Ili ricevis nur kelkajn kulerojn da supo. Jes, mi tre s^atas supon. Mi mang^as teleron da supo. Li mang^as al supo pecon da pano. Jes, ankau^ mi. Mi tre s^atas viandon. Mi plej s^atas porkaj^on. Post la tagmang^o li trinkas tason da kafo au^ glason da biero. Mi trinkas glason da akvo au^ vinon. Sabate kaj dimanc^e mi mang^as hejme, en labortagoj mi mang^as en la entreprena mang^ejo. DEK-TRIA LECIONO 3. Sukero estas en sukerujo, karbo estas en karbujo, supo estas en supujo kaj mang^ilaroj estas en mag^ilarujo. Ni havas tri gastojn: unu estas el Bulgarujo, li estas bulgaro, du estas kanadanoj el Kanado. El sukero kaj faruno oni faras bonajn dolc^ajn aj^ojn. Mi s^atas dolc^aj^ojn: farunaj^ojn kaj sukeraj^ojn. Karlo mang^as en la entreprena mang^ejo, li estas kontenta, li c^iam satmang^as. La patro ricevis hodiau^ du leterojn de esperantistoj (samideanoj) el Japanujo kaj Brazilo. Al la japano li respondos ankorau^ hodiau^, al la brazilano morgau^. 4. En la gardeno estis la patro, Eva kaj Anna. Li legis la gazeton Monato. Li ne legis longe. Li estis dormema. En la gazeto Monato oni povas legi artikolojn el Au^strujo, Bulgarujo, C^eh^ujo, Danlando, Francujo, Germanujo, Hungarujo, Japanujo, Islando, Italujo, Svedujo, Vjetnamo kaj aliaj landoj. S^i legis la Avineton de Bozena Nemcova. Poste s^i ludis kun Anjo. Ili konstruis dometon. Apud ili dormetis la kato Ungeto kaj la hundo Dento. Anjo soifis. S^i petis de la avo monon por limonado. Eva kantis. S^i lernis la kanton de onklo Joc^jo. Li lernis la kanton en la kurso. Pordeto estas malgranda pordo, pordego estas tre granda pordo. DEK-KVARA LECIONO 2. Forta homo estas fortulo; kiu estas malforta, estas malfortulo. Kiu volonte laboras, estas laborema; kiu estas laborema, estas laboremulo. Laborema homo (laboremulo) estas lau^dinda. Jozefo volonte s^ercas (s^atas s^erci). Kiam li rakontas, c^iuj c^iam ridas. Sed li ne estas ridinda. Li estas granda bonulo. La patro s^atas liajn s^ercojn. Kiu volonte parolas, estas parolema. C^u vi vidis mian fraton? Vian fraton mi ne vidis, mi vidis s^ian fraton kaj mian fraton. Mi vidas mian patrinon. C^u vi ankau^ vidas vian patrinon? Li ne vidas sian patrinon. Eva kaj Anna au^das siajn gepatrojn. Eva kombas sin, Anna vestas sin. La fratinoj kombas kaj vestas sin. C^u vi jam vestas vin? Anna timas, s^i timas la hundon. Eva ne timas g^in, s^i ludas kun g^i kaj ridas. C^u vi ac^etis al vi libron? Ili ac^etis al si j^urnalon. Mi demandas. Mi demandas vin. La patro demandas vin, ne min. Mi demandas min mem: Kio estas bona? 3. Matene mi lavas, kombas kaj vestas min (nebo: mi matenmang^as). Dimanc^e mi matenmang^as je la sepa (horo), mi tagmang^as je la dek-dua kaj vespermang^as je la sepa au^ oka. Mi trinkas kafon kaj mang^as buterpanon. Antau^ ol mang^i mi lavas la manojn. Mi iras dormi je la deka. Antau^ ol dormi mi salutas Bonan nokton! Nun estas precize la dek-kvara horo dudek sep minutoj. La studento skribis la ruzan leteron al sia patro. Li skribis la leteron dimanc^e kaj forsendis g^in lunde. Li bezonis monon. Li volis havi la monon j^au^de. Mi opinias, ke la patro ridetis pri sia dankema fileto : kaj ... sendis la monon. DEK-KVINA LECIONO 1. Slunce dela svestky modrymi, (ony) se stavaji modrymi = modraji; slunce dela tresne cervenymi, (ony) se stavaji cervenymi = cervenaji, zapaluji se; slunce dela jablka zralymi, (ona) se stavaji zralymi = zraji. 2. Mirko estas samklasano de Joc^jo kaj Blanka. Ne, li ne estis malbona knabo. Sed li estis facilanima. La instruisto kontrolis la taskojn. Jes, Joc^jo kaj Blanka havis la ekzercon. Mirko g^in ne havis. Li ne diris al la instruisto la veron. Li s^ajnigis, ke li serc^as la kajeron. Li diris al la instruisto, ke li skribis g^in hierau^ vespere. Li agis malhoneste. Por Mirko la sekvoj de lia nehonesta ago estis tre malagrablaj. La instruisto kondutis trankvile. La patron kolerigis la noto en la Persona Notlibro. Li ne longe koleris, li baldau^ trankvilig^is. La patro kondutis sag^e. La malagrabla afero finig^is por Mirko felic^e. Por Mirko la sperto estis utila. Mi opinias, ke Mirko plibonig^os kaj neniam plu agos malhoneste. Je la fino la s^ercoj de Joc^jo kaj Blanka ridigis ec^ Mirkon. Mirko uzis la proverbon: Fino bona, c^io bona. DEK-SESA 1. Estas vespero. Mi estas malsata (nebo: mi malsatas, ne vsak: mi havas malsaton). Mi mang^as pec(et)on de fumaj^ita viando kaj pecon da pano. Mi formang^as c^ion. Sur la telero ne restas ec^ panero. Mi mang^adas je la sepa (horo). Post la vespermang^o mi au^skultadas novaj^ojn au^ legadas gazeton. Mi havas malnovan aparaton. Mi tre volonte ac^etus novan. Se mi havus sufic^e da mono (nikoli: monoj), mi ac^etus novan. La fratino havas belan hundidon kaj ludeman katideton. S^i ludadas kun ili. Ofte s^i ekridas kaj ridas longe. 2. Maria rakontis fabelon. Au^skultis Eva kaj la ceteraj familianoj. Maria rakontis pri tre malric^aj gemaljunuloj. Ili vespermang^is. Al ili aperis feino. Ili povis diri tri dezirojn. La maljunulino deziris kolbason. La maljunulo kolere ekkriis: La kolbaso alkresku al sia nazo! Ili ig^is mutaj pro surprizo. La maljunulino malaperigis la kolbason de sia nazo per la vortoj: La kolbaso malaperu de mia nazo! La feino alportis al ili nenian utilon. La plej bona feino nomig^as Laboro. Joc^jo ekkorespondis kun eksterlandaj samideanoj. Unue li skribis Pollandon (nebo: en Pollandon), poste Brazilon. Inter esperantistoj estas la kutimo skribi la adreson per presliteroj. DEK-SEPA 1. Li priskribis la Printempan feston. Kelkajn tagojn antau^ la festo la junularo kolektis amasojn da brulaj^o: ne plu uzeblajn balailojn, barelojn kaj aliajn objektojn. Ili ekbruligis la amasojn vespere antau^ la festo. Tra la stratoj mars^is kapeloj kaj vekis la dormantajn log^antojn. En la mars^antaro mars^is multaj miloj da homoj, inter ili sportistoj, kuracistoj, fajrobrigadanoj ktp. Plej multe plac^is al li la kantantaj kaj ridantaj infanoj. 2. stari, staranta knabo; kanti, kantanta knabino; lerni, lernanta studento; dormi, dormanta malsanulo; plori, ploranta infano; esti, estanta tempo. 3. a) forveturinta vagonaro; alveturinta onklo; mortinta praavino;pasinta (estinta) tempo; b) kantonta knabino; legonta knabo; forkuronta hundo; dormonta infano; estonta tempo. 4. a) leganto estas homo, kiu legas; lernanto estas homo, kiu lernas; okupanto estas homo, kiu okupas; amanto estas homo, kiu amas; vojag^anto estas homo, kiu vojag^as; b) mortinto estas homo, kiu mortis; skribinto estas homo, kiu skribis; forkurinto estas homo, kiu forkuris; dormonto estas homo, kiu dormos; parolanto estas homo, kiu parolas, parolinto estas homo, kiu parolis, parolanto estas homo, kiu parolos. 5. a) legi, legata libro; ami, amata patrino; estimi, estimata amiko; konstrui, konstruata domo; rakonti, rakontata fabelo; b) legi, legita libro; skribi, skribita letero; importi, importita kafo; atakita kaj defendata lando; c) kantota kanto; skribota ekzerco; au^skultota programo; ac^etota lernolibro. 6. Amato estas amata viro; amatino estas amata virino; delegito estas delegita homo; akuzita estas akuzita homo; arestoto estas arestota homo; punato estas punata homo, punito estas punita homo, punoto estas punota homo. DEK-OKA LECIONO 1. a) Jsem cisty, protoze jsem umyt. Dite je myto, protoze je spinave. Pred spanim maji byt vsechny deti myty. Kniha je velmi zajimava, proto je velice ctena. Dite by bylo hezke, kdyby bylo umyto. Dedecek pochvalil svou vnucku Evu. Maminko, vis, ze Eva bude (ma byt) od dedecka pochvalena? Uprimni hoste: Maso je snedeno, vino vypito, muzeme tedy jit domu. b) Bonaj verkistoj estas, estis kaj c^iam estos amataj de siaj legantoj. C^u la gazeto estas jam pagita? Ne, g^i estas pagota. Jozefo, c^u vi jam skribis c^iujn ekzercojn? La anglan ekzercon mi jam skribis, g^i estas skribita, la Esperantan mi skribas, g^i estas skribata kaj la matematikan mi skribos, g^i estas ankorau^ skribota. c) Mirek prisel, kdyz Josef kupoval listek, proto koupil listek take Mirkovi. Protoze Karel prisel, kdyz Josef listky uz koupil, nemohl uz koupit listek take pro Karla. Kdyz si Josef umyl ruce, sedl si ke stolu a jedl. Nejdrive jedl polevku, a kdyz polevku snedl, dostal maso. Potom hral s Karlem sachy. Kdyz vyhral jednu partii, prestali hrat a sli se koupat. Kdyz se koupali, prisel Mirek a vsichni se koupali spolu. Kdyz se vykoupali, sli hrat volejbal. Kdyz minuly dva tydny, rodina ocekavala vracejiciho se otce. Kdyz se otec vratil, vypravoval mnoho o prekrasn0m prazdninovem pobytu. 2. Mirko venos, kiam Jozefo estos ac^etanta la bileton, tial li ac^etos la bileton ankau^ por Mirko. C^ar Karlo venos, kiam Jozefo estos jam ac^etinta la biletojn, li jam ne povos ac^eti la bileton ankau^ por Karlo. Kiam Jozefo estos lavinta la manojn, li sidig^os al la tablo kaj mang^os. Unue li mang^os supon, kaj kiam li estos la supon mang^inta, li ricevos viandon. Poste li ludos kun Karlo s^akon. Kiam li estos gajninta unu partion, ili c^esos ludi kaj iros banig^i. Kiam ili banig^os, venos Mirko kaj ili c^iuj banig^os kune. Kiam ili estos banig^intaj, ili iros ludi volejbalon. Kiam estos pasintaj du semajnoj, la familio atendos la revenantan patron. Kiam la patro estos reveninta, li multe rakontos pri la belega libertempa restado. 3. Byvaly starosta vesnice onemocnel. Po nem se stal starostou nejlepsi vesnican. Clenove obce postavili (vybudovali) ve vsi pro deti krasnou skolu, telocvicnu a hriste. Ve skole je knihovna s mnoha knihami a krasna svetla citarna. V telocvicne je moderni umyvarna. V okolnich vsich se velmi pochvalne mluvi o velikosti, krase a cistote teto skoly. Vesnice ma vlastni kino a videopujcovnu. Za vsi postavili velky kravin. Temer vsichni vesnicane maji svuj vlastni automobil a mladi maji motocykl. Ano, pile a pracovitost nasich zemedelcu je znama. DEK-NAU^A LECIONO 1. D-ro L. L. Zamenhof naskig^is la 15-an de decembro 1859 en Bjelostoko. G^i konsistis el kvar elementoj: rusoj, poloj, germanoj, hebreoj. Ili rilatis inter si neamike. La knabo Zamenhof volis pacigi la naciojn per internacia lingvo. Ric^eco de gramatikaj formoj ne estas necesa por lingvo. Tion montris al la studento Zamenhof la angla lingvo. La vojon al la sufiksoj montris al li la rusa lingvo. Per la sufikso skaja en la vortoj s^vejcarskaja kaj konditerskaja . Al la rusa sufikso -skaja respondas la Esperanta sufikso -ejo kaj la c^eh^a -na (cukrarna, ucebna, dilna). Lia unua internacia lingvo nomig^is lingwe uniwersala . G^i estis preta en la jaro 1878. G^ia au^toro havis 19 jarojn. La unuan bros^uron li eldonis en la jaro 1887. Li subskribis g^in per la nomo D-ro Esperanto . D-ro L.L.Zamenhof mortis la 14-an de aprilo de la jaro 1917 en Varsovio. Sed lia lingvo mortos neniam. 2. Joc^jo, kus^ante en la lito, dormas. - Joc^jo, bone dorminte, vekig^is kvaronon post la sesa. Irante en la banejon, li kantis. - Lavinte al si la manojn, li sapumis la vizag^on kaj kolon. Rigardante en la spegulon, li kombis sin. Ekvidinte la patron, li salutis lin: Bonan matenon, pac^jo, kiel vi dormis? La patro dankante respondis. Dankon, Joc^jo, bone. Atendante la kafon, la patro legas gazeton, Joc^jo ripetas la lastan lecionon. Alportante kafon, panon kaj buteron, la patrino demandas: C^u vi jam longe atendas? Matenmang^onte Joc^jo dolc^igas la kafon per kvar kubetoj da sukero. - Ironte en la lernejon, li metis en sian aktujon c^iujn necesajn kajerojn kaj librojn. Salutinte li foriris. Irante sur la strato, li renkontis Mirkon. Babilante ili kune iris en la lernejon. 3. Clenstvo naseho esperantskeho klubu se seslo v osm hodin vecer. Predseda klubu mel velmi zajimavou prednasku o dejinach esperanta. Potom jsme napsali nekolik pohlednic a rozeslali je zahranicnim klubum. Clenove klubu mnoho kourili. Kourili doutniky a cigarety. Mnoho esperantistu pouziva spicky: bud spicky doutnikove nebo cigaretove. Protoze vzduch v klubovne nebyl dobry, vetrali jsme nekolik minut. Jedna clenka rozprodavala esperantske ucebnice, slovniky a dopisni papir s esperantskou hvezdou. Schuze skoncila v deset hodin. Rozesli jsme se a sli jsme domu. DUDEKA LECIONO 1. La Fundamento de Esperanto konsistas el tri verkoj, nome el la 16-regula gramatiko, el la Universala Vortaro kaj el la Ekzercaro. La Fundamento devas resti severe netus^ebla, alie Esperanto disfalus en dialektojn. Ilia au^toro estas D-ro L. L. Zamenhof. Ne, sed au^toritata institucio povas rekomendi uzadi paralele pli bonajn vortojn kaj regulojn. El la malnova formo farig^os iom post iom arh^aismo. Nia instruisto montris al ni la Fundamenton kaj ni tralegis la 16-regulan gramatikon kaj la Ekzercaron. 2. Se mi ricevos hodiau^ de la frato leteron, mi veturos morgau^ al li. Se mi ne ricevos de li leteron, mi restos hejme. Se la onklo estus serioze malsana, la onklino certe skribus al ni. Se la onklino ne havus tempon, s^i povus sendi telegramon. 3. ...ac^etis ... g^ojus ... vizitus ... venu ... esperas ... venos ... farig^u ... konsentus ... volus ... fartas ... pripensos ... 4. ... por ke li vidu = por vidi ... por ke li lernu ... por ke s^i ac^etu ... por ke s^i ac^etu = por ac^eti ... por ke ili povu partopreni = por povi partopreni... Z VERECNE OPAKOV N Neznate-li na nekterou z nasledujicich otazek spravnou odpoved, vyhledejte si ji v mluvnicke casti prislusne lekce. Ke kazde odpovedi uvedte nekolik prikladu. 1. Po kterych samohlaskach se pise u s polokrouzkem (u^)? 2. Jak se vyslovuji slabiky -di-, -ti-, -ni-? 3. Kterou zasadou se ridi pravopis? Jak se uplatnuje tato zasada pri psani slov experiment - eksperimento, exemplar - ekzem plero? Plati tato zasada take pro jmena vlastni? 4. Jak se hlaskuje v esperantu? 5. Na kterou slabiku se klade vzdy prizvuk? 6. Kdy se vyslovuje samohlaska kratce, kdy dlouze? 7. V cem se chybuje ve vyslovnosti slov konversacio, pensi, universitato? 8. Kdy se pouziva clen urcity? Kteremu ceskemu zajmenu priblizne odpovida? Pred ktera jmena se clen neklade? 9. Ktere sluvko klademe na zacatek vety tazaci? Ma veta tazaci jiny slovosled nez veta oznamovaci? 10. Co znaci predpona mal-? 11. S kterym padem se poji vsechny predlozky? Je tomu v cestine take tak? 12. Jak se deli slova? 13. Kolik padu ma esperanto? Vyjmenujte je. Jak se vyjadruji vsechny ostatni ceske pady? 14. Co znaci pripona -in-? 15. Kdy se pouzivaji osobni zajmena li, s^i, g^i? 16. Co znaci koncovky -as, -is, -os, -i, -us? Uvedte priklady v celych vetach. 17. Jaky je v esperantu na rozdil od cestiny tvar casu minuleho a budouciho sloves nedokonavych? 18. Utvorte zpusob rozkazovaci pro 2. os. cisla jedn. a mn. od slovesa labori. Co znaci ni laboru, li laboru, ili laboru? 19. Proc je v esperantu pred slovesem vzdy zajmeno osobni, neni-li ve vete jiny podmet? (Srovnejte s cestinou). 20. Jakou koncovku ma podstatne jmeno, prid. jmeno a prislov ce? 21. Napiste 10 vet s tazacimi zajmeny a prislovci (kiu, kio, kiam...). 22. Co znaci slova kiu, tiu, c^iu, neniu, iu? Jak si lze snadno za pamatovat vyznam slov v techto radach? 23. Co znamena sluvko ajn kaj jak se pouziva? 24. Kterou koncovkou oznacujeme smer pohybu? Po kterych predlozkach jej neoznacujeme a proc? 25. Co znaci sluvko c^i? 26. Co znaci pripony -ac^-, -c^j-, -nj- a predpona sub-? 27. Jak se v esperantu na rozdil od cestiny vyjadruje zapor? 28. Co znaci predpony ge-, bo-, pra-? 29. Jak se tvori z osobnich zajmen zajmena privlastnovaci? 30. Jak se tvori ze zakladnich cislovek cislovky radove? 31. Co znaci pripony -on-, -obl-, -op-? 32. Stupnujte ve vetach prid. jmena granda, utila, forte. 33. Stupnujte ve vetach prislovce rapide, forte. 34. Kdy se pouziva pri stupnovani clen la? Uvedte priklady v celych vetach. 35. Kdy se pouziva pomocna predlozka je? 36. Cim lze nahradit predlozku je? 37. Kdy pouzivame predlozku da? 38. Ukazte na prikladech rozdil ve vyznamu predlozek da a de. 39. Co znaci pripony -an-, -il-, -ar-, -aj^-? 40. Jak se preklada esperantske neurcite zajmeno oni? 41. Co znaci pripony -et-, -eg-, -em-, -uj-, -i-? 42. Kdy se pouziva u jmen zemi pripona -uj-? 43. Kdy a proc nekteri esperantiste pouzivaji vedle pripony -uj- take priponu -i-? 44. Kdy lze pouzit clen l' misto la a kdy lze vynechat u podstat neho jmena koncovku -o? 45. Kdy se pouziva zvratne zajmeno? 46. V cem se lisi pouzivani zvratneho zajmena osobniho a pri vlast- novaciho v esperantu od cestiny? 47. Co znaci pripony -ul- a -ind-? 48. Co znaci predpona re- a pripony -ig-, -ig^-? 49. Vysvetlete rozdilny smysl vet: Maria rug^ig^is; Maria rug^igis siajn vangojn. 50. Jak pisi esperantiste svou adresu do ciziny a proc? 51. Co znaci predpony ek-, fi- a pripony -er-, -ad-, -id-? 52. Co je spravne: Oto vojag^as en Francio nebo Oto vojag^as en Francion nebo Oto vojag^as Francion? 53. Co znaci pripony -ist-, -ism-, -ebl-, -end- a predpona mis-? 54. Co znaci parolanta homo, parolinta homo, parolonta homo? 55. Co znaci segata ligno, segita ligno, segota ligno? 56. Co znaci kaptato, kaptito, kaptoto? A co forsendanto, forsendinto, forsendonto? 57. Uvedte ve vsech casech priklady na slovesne tvary jedno duche a slozene. 58. Co znaci tvary na -onta, -ota mimo cas budouci? 59. Co znaci pripony -estr-, -ej-, -ec- a predpona eks-? 60. Co znaci pripona -ing- a predpona dis-? 61. Kdy lze vety kratit prechodnikem? 62. Jake pripony maji prechodniky a co vyjadruji? 63. Meni se v esperantu prechodniky take podle rodu a cisla jako v cestine? 64. Kterou z obou vet lze kratit prechodnikem: La laboristo longe laboris hierau^, hodiau^ li ripozas. Karlo longe laboris hierau^, hodiau^ longe laboras Jozefo. 65. Ktere koncovky pribira sloveso po spojce se? 66. Ktere koncovky pribira sloveso po spojce ke? 67. Jak si pomuzeme, nevime-li jaky slovesny zpusob mame po uzit po spojce ke? 68. Jakou koncovku ma sloveso v ucelovych vetach po spojce por ke? 69. Kdy lze ucelovou vetu kratit a pouzit misto spojky por ke proste por s infinitivem? 70. Co znaci slovo mos^to a jak je prekladame? VORTFARADO EN ESPERANTO - TVOREN SLOV V ESPERANTU La vortojn oni formas: Slova se tvori: A. el radiko kaj z kmene a a) gramatika finaj^o mluvnicke koncovky: -o, -a, -j, -n, -e, -i; -as, -is, -os, -us, -u; -ant-, -int-, -ont-; -at-, -it-, -ot; b) prefiskoj predpony bo- pribuzenstvo ziskane snatkem: patro otec, bopatro tchan dis- rozluka, rozptyleni, roz-: tranc^i rezat, distranc^i roz rezat; j^eti hodit, disj^eti rozhodit; ek- a) pocatek deje: dormi spat, ekdormi usnout; b) okamzitost deje: krii kricet, ekkrii vykriknout; eks- ex , byvaly: reg^o kral, eksreg^o exkral, byvaly kral; fi- opovrzeni: homo clovek, fihomo darebak; for- odstraneni, od-: tranc^i rezat, fortranc^i odriznout; iri jit, foriri odejit; ge- oboji rod: patro otec, patrino matka, gepatroj rodice; mal- opak: granda velky, malgranda maly; mis- a) spatne: uzi uzit, misuzi zneuzit; b) chybne: kompreni rozumet, miskompreni chybne ro zu- met, miskompreno nedorozumeni; pra- pra: homo clovek, prahomo praclovek; re- a) zpet: doni dat, redoni vratit; b) opet: vidi videt, revidi opet videt, shledat se; sub- a) pod-: skribi psat, subskribi podepsat; b) tajne: au^skulti poslouchat, subau^skulti tajne poslou chat, odposlouchavat; c) sufiksoj pripony: -ac^- zhorseni vyznamu: c^evalo kun, c^evalac^o herka; -ad- a) trvani deje: paroli mluvit, paroladi recnit; b) opakovani deje: viziti navstivit, vizitadi navstevovat; -aj^- a) vec z urcite hmoty: faruno mouka, farunaj^o mouc nik; b) vec urcite vlastnosti: bongusta chutny, bongustaj^o pochoutka; -an- a) clen kolektivu: familio rodina, familiano clen rodiny; b) obyvatel: urbo mesto, urbano mestan; c) stoupenec: respubliko republika, respublikano repu bli- kan; -ar- souhrn: arbo strom, arbaro les; -c^j- zdrobnuje muzska jmena: Petro Petr, Pec^jo Petricek; -ebl- moznost: vidi videt, videbla viditelny; -ec- vlastnost: facila snadny, facileco snadnosti; -eg- a) zvetseni: pordo dvere, pordego vrata; b) zesileni: varma teply, varmega horky; -ej- a) misto cinnosti: labori pracovat, laborejo pracovna; b) misto bytosti a veci: bovino krava, bovinejo kravin; garbo snop, garbejo stodola; -em- nachylnost: labori pracovat, laborema pracovity; -end- nutnost: voc^o au^denda hlas, ktery musi byt slysen; -er- nejmensi cast neceho: neg^o snih, neg^ero vlocka; -estr- predstaveny: s^ipo lod, s^ipestro kapitan; -et- a) zmenseni: tablo stul, tableto stolek; b) zeslabeni: varma teply, varmeta vlazny; -id- a) mlade: hundo pes, hundido stene; b) potomek: Primislo Premysl, Primislido Premyslovec; reg^o kral, reg^ido kralevic, princ; -ig- delat nejakym: pura cisty, purigi cistit; -ig^- sta(va)t se nejakym: pala bledy, palig^i blednout; -il- nastroj: tranc^i rezat, tranc^ilo nuz; -ind- hodny neceho: lau^di chvalit, lau^dinda chvalyhodny; -ing- nasadka: plumo pero, plumingo nasadka na pero; chranitko: fingro prst, fingringo naprstek; -ism- uceni, smer: Kristanismo Kristovo uceni, krestanstvi; -ist- a) povolani: traktoristo, telegrafisto; b) stoupenec: komunisto, hokeisto, s^akisto; -nj- zdrobnuje zenska jmena: Maria Marie, Marinjo, Manjo Marenka, Mana; -obl- -nasobny: du dve, duobla dvojnasobny; -on- zlomek: kvar ctyri, kvarono ctvrtina; -op- hromadnost: du dva, duopo dvojice, duope ve dvojici, v paru, lau^ duopoj, poduope po dvou, ve dvojicich, dva a dva a dva... -uj- a) schranka: mono penize, monujo penezenka; b) strom: pomo jablko, pomujo = pomarbo jablon; c) zeme: italo Ital, Italujo Italie; -ul- ziva bytost urcite vlastnosti: bona dobry, bonulo dob rak -um- bez urciteho vyznamu: plena plny, plenumi splnit, vy hovet B. per kunmetado skladanim: libro + s^ranko = libros^ranko skrin na knihy, knihovna; granda + urbo = grandurbo velkomesto; bone + gusti = bongusti dobre chutnat; labori + tago = labortago pracovni den; dormi + c^ambro = dormoc^ambro loznice; tri + tago = tritaga tridenni; duona + patro = duonpatro nevlastni otec, otcim; kun + labori = kunlabori spolupracovat; antau^ + tago + mezo = antau^tagmezo dopoledne; skribi + mas^ino = skribmas^ino psaci stroj; mas^ino + skribo = mas^inskribo strojove pismo; pafi + arko = pafarko luk; arko + pafado = arkpafado lukostrelba. INTERNACIAJ ESPERANTO-ORGANIZOJ KAJ INSTITUCIOJ Mezinarodni esperantske organizace a instituce Universala Esperanto-Asocio (UEA), Centra oficejo (CO) Centro de Esploro kaj Dokumentado (CED) pri la monda lingvoproblemo Instituto Hodler 68 Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) Akademia Centro Interlingvistika (ACI) Akademio de Esperanto (AdE) Internacia Scienca Akademio Comenius Akademio Internacia de la Sciencoj San Marino (AIS) Terminologia Esperanto-Centro (TEC) Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Internacia Lingvo (CDELI) Esperanto-Fondaj^o Kortrijk Eu^ropa Esperanto-Centro (EEC) Eu^ropa Esperanto-Unio (EEU) Eu^ropa Klubo Grafika Centro-Antverpeno Kastelo Gresillon Internacia Esperanto-Instituto (IEI) Internacia Esperanto-Muzeo (IEM) Internacia Kultura Servo (IKS) Kultura Centro Esperantista (KCE) Belartaj konkursoj Fondaj^o Grabowski Fondaj^o Talento Geonkloj Esperantistaj Kastora Klubo de Esperanto Infanoj c^irkau^ la Mondo Pasporta Servo Landaj asocioj: (1995) Albana Esperanto-Ligo Esperanto-Ligo por Norda Ameriko Argentina Esperanto-Ligo Armenia Esperanto-Asocio Au^stralia Esperanto-Asocio Au^stria Esperantista Federacio Belga Esperanto-Federacio Flandra Esperanto-Ligo Association pour l' Esperanto Benina Esperanto-Asocio Asocio Esperantista de la Respubliko Bjelorusio Esperanto-Ligo de Bosnio kaj Hercegovino Brazila Esperanto-Ligo Esperanto-Asocio de Britio Bulgara Esperantista Asocio C^eh^a Esperanto-Asocio C^ilia Esperanto-Asocio C^ina Esperanto-Ligo Dana Esperanto-Asocio Kotdivoara Esperanto-Asocio (Ebura Bordo) Esperanto-Asocio de Estonio Esperanto-Asocio de Finnlando Unuig^o Franca por Esperanto Ganaa Esperanto-Movado Germana Esperanto-Asocio Helena Esperanto-Asocio (Greklando) Federacio Esperanto de Bharato (Hindio) Hispana Esperanto-Federacio Kataluna Esperanto-Asocio Kultura Asocio Esperantista Eu^ska Esperanto-Asocio Hungara Esperanto-Asocio Esperanto-Asocio de Irlando Islanda Esperanto-Asocio Esperanto-Ligo en Israelo Itala Esperanto-Federacio Japana Esperanto-Instituto Kambog^a Esperanto-Asocio Asocio pri Esperanto en Kamerunio Kanada Esperanto-Asocio Esperanto-Societo Kebekia Kartvelia Esperanto-Asocio (Kartvelio = Gruzio) Kolombia Esperanto-Ligo Korea Esperanto-Asocio Kroatia Esperanto-Ligo Kuba Esperanto-Asocio Latvia Esperanto-Asocio Litova Esperanto-Asocio Luksemburga Esperanto-Asocio Malagasa Esperanto-Asocio (Madagaskaro) Makedonia Esperanto-Ligo Malajzia Esperanto-Asocio Malta Esperanto-Societo Meksikia Esperanto-Federacio Mongola Esperanto-Asocio Montenegra Esperanto-Ligo Nederlanda Esperanto-Federacio Esperanto Nederland Nepala Esperanto-Asocio Esperanto-Klubo de Nikaragvo Norvega Esperantista Ligo Nov-Zelanda Esperanto-Asocio Pakistana Esperanto-Asocio Perua Esperanto-Asocio Pola Esperanto-Asocio Portugala Esperanto-Asocio Rumana Esperanto-Asocio Rusia Esperantista Unio Serbia Esperanto-Ligo Singapura Esperanto-Asocio Slovakio: Esperanta Societo 95' Bratislava Esperanto-regiona Centro Poprad Slovenia Esperanto-Ligo Esperanto-Asocio de Suda Afriko Sveda Esperanto-Federacio Svisa Esperanto-Societo Tajlanda Esperanto-Instituto Tajvana Esperanto-Asocio Tanzania Esperanto-Asocio Unuig^o Togolanda por Esperanto Ukrainia Esperanto-Asocio Urugvaja Esperanto-Societo Uzbeka Esperanto-Asocio Venezuela Esperanto-Asocio Vjetnama Pacdefenda Esperantista Asocio Zairia Esperanto-Asocio Zimbabva Esperanto-Instituto Fakaj asocioj: Universala Artista Ligo de Esperantistoj (UALE) Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo (ATEO) Internacia Esperanto-Klubo Au^tomobilista (IEKA) Bahaa Esperanto-Ligo (BEL) Internacia Asocio de Bibliistoj kaj Orientalistoj (IABO) Biciklista Esperantista Movado Internacia (BEMI) Asocio por la Enkonduko de Nova Biologia Nomnklaturo (NBN) Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE) Asocio de Verduloj Esperantistaj (AVE) - ekologoj Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (IKEF) Tutmonda Ekumena Ligo (TEL) Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj (IKEL) Eu^ropa Klubo Agadkomitato por Federacia Eu^ropa Lingvopolitiko (AFEL) Eu^ropa Esperanto-Unio (EEU) Kristana Esperantista Ligo Internacia (KELI) Internacia Fervojista Esperanto-Federacio (IFEF) Esperanto-Ligo Filatelista / Amika Rondo de Esperantistoj- -Kolektantoj (ELF-AREK) Filozofia Asocio Tutmonda (FAT) Internacia Celado por Edukado Moderna por Esperanto (ICEM Esperanto) Esperantista Go-Ligo Internacia (EGLI) Internacia klubo de Asocio de Handikapitaj Esperantistoj Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) Tutmonda Islama Movado Esperantista Esperanta Jura Asoco Tutmonda Esperantista J^urnalista Asocio (TEJ^A) Rondo Kato (amantoj de katoj) Internacia Katolika Unuig^o Esperantista (IKUE) Tutmonda Asocio pri Kibernetiko, Informatiko kaj Sistemiko (TAKIS) Kolektivo Esperantista Komunista (KEK) Hejmoj de Internacia Kulturo (HIK) Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj (TAKE) Internacia Kooperativa Esperanto-Organizo (IKEO) Kvakera Esperantista Societo (KES) Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) Internacia Asocio de Esperantistaj Matematikistoj (IAdEM) Universala Medicina Esperanto-Asocio (UMEA) Espermenso Esperantista Internacia Centro de Mondcivitana Registaro Por-Esperanta Mormonaro (PEM) Muzika Esperanto-Ligo (MEL) Esperanto-Fako de la Naturamika Internacio (INOE) Internacia Naturista Organizo Esperantista (INOE) Esperanto-Propaganda Asocio de Oomoto (EPA) Ornitologia Rondo Esperantlingva (ORE) Mondpaca Esperantista Movado (MEM) Internacia Pos^tista kaj Telekomunikista Esperanto-Asocio (IPTEA) "Esperanto" Radikala Asocio (ERA) Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj (ILERA) Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj (ASISTI) Rotaria Asocio de Esperantistoj (RAdE) Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj (LSG) Amikaro Bruno Gr”ning (sanig^o per spiritaj fortoj) Internacia Scienca Asocio Esperantista (ISAE) Skolta Esperanto-Ligo (SEL) Monda Fonduso de Solidareco kontrau^ Malsato Speleologia Fakgrupo Spirita Eldona Societo F.V.Lorenz (SESFVL) Tutmonda Parolspuro-Asocio (stenografio) Esperanta S^ak-Ligo Internacia (ES^LI) Internacia Traduk-Reto pere de Esperanto (TRE) Monda Turismo (MT) U^onbulisma Esperantista Asocio (U^EA) Monda Kunagado por Eduko, Scienco kaj Kulturo Tutmonda Vegetarana Esperantista Asocio (TEVA) Esperantlingva Verkista Asocio (EVA) Veterana Esperantista Klubo (VEK) Movado sen Nomo (vivstilo) La plej gravaj tradukoj en Esperanto Nejvyznamnejsi preklady do esperanta au^toro - verko (c^eh^a titolo) - tradukisto Andersen: Fabeloj (Pohadky) - L.L.Zamenhof Apitz: Nuda inter lupoj (Nahy mezi vlky) - K.Schulze Arbes: Rakontoj (Povidky) - J.Grna Baudelaire: Floroj de l' Malbono (Kvety zla) Kalocsay, Waringhien Bezruc: Sileziaj kantoj (Slezske pisne) - Hromada, Korinek, Pumpr Biblio (Bible) - L.L.Zamenhof Brecht: Trigros^a romano (Trigrosovy roman) - K.Schulze Bronte Ch.: Jane Eyre (Jana Eyrova) - Bulthuis Bulgakov: La Majstro kaj Margareta (Mistr a Marketa) - Pokrovskij Byron: Don Johano (Don Juan) - Auld Cervantes: Ing^enia hidalgo Don Quijote de la Mancha - de Diego Camus: La Fremdulo (Cizinec) - Duc Goninaz Cocteau: Bela Indiferentulo (Krasny lhostejny) - Bernard Cocteau: Homa voc^o (Lidsky hlas) - Bernard Collodi: Pinokjo (Pinoccio) - Mareshi Capek: R.U.R. - Moraviaj Esperanto-Pioniroj Capek: Blanka malsano (Bila nemoc) - Kilian Capek: Skizoj pri Nederlando - Degenkamp Capek: Libro de apokrifoj (Kniha apokryfu) - Vondrousek Capek: Rakontoj el unu kaj el la dua pos^o (Povidky z jedne a druhe kapsy) - Vondrousek Capek: Milito kontrau^ Salamandroj (Valka s Mloky) - Vondrousek Dante: Infero (Peklo) - Kalocsay Defoe: Robinsono Kruso - Bulthuis Dickens: La batalo de l'Vivo (Boj zivota) - Zamenhof Dostojevskij: Krimo kaj puno (Zlocin a trest) - Parfentjev Dyk: Ondro kaj drako (Ondrej a drak) - Vondrousek Erasmus: La lau^do de stulteco (Chvala blaznovstvi) - Erben: Bukedo (Kytice) - Pumpr Euripides: Bakh^antinoj (Bakchantky) - Goodhier Euripides: Ifigenia en Tau^rido (Ifigenie na Tauride) - Goodhier France Anatole: Thais - Payson Frank Anne: Taglibro (Denik) - Degenkamp Fucik: Riporto skribita en pendumila mas^o (Reportaz psana na opratce) - Hromada Fenelon: La aventuroj de Telemako (Telemachova dobrodruzstvi) - Valienne Goethe: Ifigenio en Tau^rido (Ifigenie na Tauride) - Zamenhof Goethe: Romiaj elegioj (Rimske elegie) - Kalocsay Goethe: Taglibro (Denik) - Kalocsay Goethe: La Gefratoj (Sourozenci) - Grabowski Gogol: Revizoro - Zamenhof Grimm: Fabeloj (Pohadky) - Kabe Hasek: Ne nur soldato S^vejk (Nejen vojak S^vejk) - Patera, Malovec Havlicek-Borovsky: Reg^o Lavra (Kral Lavra) - Pumpr Havlicek-Borovsky: Bapto de caro Vladimir (Krest svateho Vladimira) - Pumpr Hayerdal: Ekspedicio Kon Tiki - Engholm Heine: La rabeno de Baharah (Bacharassky rabin) - Zamenhof Heine: Kantoj kaj romancoj (Pisne a romance) - Kalocsay Ibsen: Imperiestro kaj Galileano (Cisar a Galilejsky) - Bulthuis Jelusic: Cezaro (Caesar) - Rotkvic Kalevipoeg (estona nacia eposo, estonsky narodni epos) - H.Dresen Karinthy: Vojag^o en Faremidon (Cesta do Faremidy) - Tarkony Karolo IV: Propra biografio (Vlastni zivotopis) - Vondrousek La Nobla Korano (Koran) Korolenko: La song^o de Makaro (Makaruv sen) - Sidlovskaja Krylov: Fabloj (Bajky) - Devjatnin Madach: Tragedio de l' homo (Tragedie cloveka) - Kalocsay Marquez: Cent Jaroj da Soleco (Sto roku samoty) - De Diego Mickiewicz: Sinjoro Tadeo (Pan Tadeas) - Grabowski Mitchell: Spartako (Spartakus) - Auld MoliŠre: Georgo Dandin (Jiri Dudek) - Zamenhof Morgenstein: Palms^trojmo - s^ulco Musset: Margot - Valienne Nemcova: Avineto (Babicka) - Prochazka, Tobek Nietzsche: Tiele parolis Zaratustra (Tak promluvil Zaratustra) - Verloren van Theemaat Orzeszkowa: Marta - Zamenhof Orzeszkowa: La Interrompita kanto (Prerusena pisen) - Kabe Orzeszkowa: Bona Sinjorino (Dobra pani) - Kabe Otcenasek: Romeo, Julieta kaj tenebro (Romeo, Julie a tma) - Vana Ovidius: La Metamorfozoj (Promeny) - Vallienen Pet”fi: Johano la Brava (Statecny Jan) - Kalocsay Prus: La Faraono (Farao) - Kabe Prus: Pekoj de l'infaneco (Hrichy detstvi) - Grabowski Prevost: Manon Lescaut - Valliene Pus^kin: La Neg^a blovado (Vanice) - Grabowski Pus^kin: La kapitanfilino (Kapitanska dcerka) - Sidlovskaja Pus^kin: Eu^geno Onegin (Evzen Onegin) - Nekrasov Pus^kin: Boris Godunov - Devjatnin Pus^kin: Ruslano kaj Ludmila (Ruslan a Ludmila) - Devjatnin Remarque: En okcidento nenio nova (Na zapadni fronte klid) - Jung Remarque: La vojo returne (Cesta zpatky) - Jung Rochefoucald: Maksimoj (Maxima) - Waringhien Sartre: La Nau^zo (Osklivost) - Bernard Sartre: Sen Eliro (Bez vychodu) - Bernard Sartre: La respektinda P. (Vazeny P.) - Bernard Schiller: Garantio (Zaruka) - Devjatnin Schiller: La Rabistoj (Loupeznici) - Zamenhof Shakespeare: Hamleto - Zamenhof Shakespeare: Reg^o Lear (Kral Lear) - Kalocsay Shakespeare: Somermeznokta Song^o (Sen noci svatojanske) - Kalocsay Shakespeare: Tempesto (Boure) - Kalocsay Shakespeare: Tragedio de Otelo (Othelo) - R.Rossetti Shakespeare: Rikardo III-a (Richard III) - Francis Shakespeare: Epifanio au^ Kiel vi volas (Jak se vam libi) - Auld Shakespeare: Sonetoj (Sonety) - Auld Sienkiewicz: Quo vadis? - Lidja Zamenhof Sienkiewicz: Rakontoj (Povidky) - Lidja Zamenhof Sienkiewicz: Tra dezerto kaj praarbaro (Pousti a pralesem) - Sygnarski Slowacki: Mazepa - Grabowski Slowacki: En Svisujo (Ve Svycarsku) - Grabowski Slowacki: Patro de Pestuloj (Otec malomocnych) - Graboski Stevenson: Trezorinsulo (Ostrov pokladu) - Kirkwood Stevenson: Forkaptita ( nos) - Goodhier Stevenson: D-ro Jekyll kaj s-ro Hyde (Dr. Jekyll a pan Hyde) - Goodhier, de Diego Swift: Vojag^o en Liliputon (Cesta do Liliputu) - Tolkien: La Kunularo de l' Ringo (Spolecenstvi Prstenu) - Auld Tolstoj A.K.: Princo Serebrjanij (Knize Stribrny) - Sidlovskaja Tolstoj A.N.: Morto de Danton (Dantonova smrt) - Hohlov Turgenev: Patroj kaj filoj (Otcove a deti) - Kabe Vazov: Sub la jugo (Pod jarmem) - Atanasov Vergilius: Eneido (Aeneida) - Vallienne Voltaire: Tri verkoj (Tri dila) - Lanti (Kandid, Zadig...) Vrchlicky: Nokto en Karluv Tyn (Noc na Karlstejne) - Lukas Welzl: Tridek jaroj en la ora nordo (Tricet let na zlatem severu) - Moraviaj Esperanto-Pioniroj Werner: Homoj sur flosglacio (Lide na kre) - Moraviaj Esperanto-Pioniroj Wilde: Salome - Bulthuis Esperanto-gazetaro Albana Esperantisto Arizona Suno Ateismo BEL-Monda Letero (Bahaa-istoj) BEMI-revuo (biciklistoj) Biblio kaj Oriento Boletin (Hispanio) Bona espero (Sud-Afriko) Brazila esperantisto Bulgara esperantisto Cirkulero (c^eh^a junularo) Dia Regno (kristanoj) Dio Benu (katolikoj) DX-Informilo Ekonomia bulteno pri Usono Ekumenismo El Popola c^inio Enigmo Esperanta Ligilo (blinduloj) Esperanta Mormonaro Esperanta s^ako Esperantista vegetarano Esperantisto slovaka Esperanto (UEA) Esperanto (Pakistano) Esperanto Aktuell (Germanio) Esperanto News (Britujo) Esperanto USA Esperanto en Irlando Esperanton per Goo, Goon per Espe- ranto Esperantolehti (Finnlando) Espero Katolika Etnismo Evangeliaj kajeroj Eventoj (Hungario) Fenomeno (Nederlando) Filologo Fonto (Brazilo, Francio) Forumo (samseksamantoj) Franca Esperantisto Heroldo de Esperanto Hungara Informilo ILERA-bulteno (radio-amatoroj) Iltis-Forumo (eldonejo Iltis) IMPRESSO-Sei (spiritistoj) Impulso (brazila junularo) Interligilo (pos^tistoj) Internacia Fervojisto Internacia j^urnalisto Internacia pedagogia revuo Internaciisto (komunistoj) Internaj Informoj (Danlando) Israela esperantisto Juna Amiko (Hungario) KAE-Informilo (Katalunujo) Kajeroj el la Sudo (hispanaj laboristoj) Koko (Jugoslavio) Komunikoj (spirita eldona societo F.V.Lorenz) Koncize (okcident-eu^ropa junularo) Kontakto (TEJO) Kulturaj Kajeroj (kastelo Gresillon) Kuspe (eu^skoj, vaskoj) Kvakera esperantisto Kvinpinto La Brita esperantisto La Dua Jarcento (Internacia Esperanto-muzeo Vieno) La Espero (Svedio) La Espero el Koreio La Eta Gazeto (Triesto) La Jaro (Flandrio) La kancerkliniko La Lampiro (San-Paulo) La Lanterno Azia (Koreio) La Merkato (komercistoj, ekonomi- istoj) La Migranto (naturamikoj) La revuo Orienta (Japanio) La Skolta Mondo La Socialisto (Au^strio) La Suno Pacifika La velo (Islando) La Verda Lupeo/Fenikso (filatelistoj) La Verda Kolombo (japanaj pacdefen- dantoj) Language Problems and Language Planning Latvia Esperantisto LEA-Informilo (Luksemburgio) Letero de la Akademio de Esperanto Ligilo (Brazilo) Literatura Foiro Literatura Suplemento (NordAmeriko) L Esperanto (Italio) Lumo (Kanado) Matematiko translimen Medicina Internacia Revuo Medicina kuriero Monato (Flandrio) Monda Forumo (Esperantista UNESCO-Asocio) Muziko Naturista vivo Nia Bulteno (Portugalio) Nia Verda Informilo (Helenujo) Norvega Esperantisto Nov-Zelanda Esperantisto Oomoto Paco Penseo (C^inio) Pola Esperantisto Ponteto (Japanio) Revuo Orienta (Japanio) Ruslanda Esperantisto Sano (c^eh^aj medicinistoj) Scienca revuo (ISAE) Sennacieca revuo (SAT) Sennaciulo (SAT) Simpozio (filozofoj) Starto (C^eh^io) Svisa Esperanto-revuo TEJO Tutmonde Tempo (Kroatio) The Australian Esperantist The Worker Esperantist Tutmondaj scienco kaj tekniko Velo (Vojvodino) Venezuela Stelo Verda Familio (Mnichovo Hradiste